Η έμμηνος ρύση είναι μια φυσιολογική βιολογική διαδικασία. Η δυνατότητα, όμως, μιας γυναίκας να τη διαχειριστεί με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και χωρίς οικονομικό άγχος δεν είναι δεδομένη. Για πολλές γυναίκες και κορίτσια στην Ελλάδα, η αγορά σερβιετών, ταμπόν και άλλων προϊόντων περιόδου αποτελεί ένα ακόμη έξοδο που πρέπει να χωρέσει σε έναν ήδη πιεσμένο οικογενειακό προϋπολογισμό. Και όταν τα χρήματα δεν επαρκούν, ακόμη και τα στοιχειώδη είδη προσωπικής υγιεινής μετατρέπονται σε είδος πολυτελείας.
Η λεγόμενη «φτώχεια περιόδου» (period poverty) δεν αφορά απλώς την αδυναμία αγοράς προϊόντων περιόδου. Είναι ένα σύνθετο κοινωνικό πρόβλημα που συνδέεται με τη φτώχεια, την οικονομική επισφάλεια, τις έμφυλες ανισότητες και την περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υποδομές υγιεινής. Περιλαμβάνει, επίσης, την έλλειψη ενημέρωσης και εκπαίδευσης γύρω από την έμμηνο ρύση, αλλά και το κοινωνικό στίγμα που εξακολουθεί να περιβάλλει ένα απολύτως φυσιολογικό φαινόμενο.
Η περίοδος, άλλωστε, δεν αναστέλλεται όταν τελειώνει ο μισθός, όταν εξαντλείται το οικογενειακό εισόδημα ή όταν μια γυναίκα βρίσκεται αντιμέτωπη με την ανεργία. Επαναλαμβάνεται κάθε μήνα, δημιουργώντας μια σταθερή οικονομική επιβάρυνση, η οποία γίνεται δυσανάλογα βαριά για όσες βρίσκονται ήδη σε συνθήκες φτώχειας.
Μία στις οκτώ γυναίκες δεν μπορεί να αγοράσει τα απαραίτητα
Τα στοιχεία της πρώτης πανελλαδικής αντιπροσωπευτικής έρευνας για τη φτώχεια περιόδου στην Ελλάδα, που δημοσιοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2026 από τις οργανώσεις It’s Just Period, Deon Policy Institute και WHEN, με επιστημονική συνεργασία της MRB Hellas, αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, σε δείγμα 2.000 ατόμων, και τα ευρήματά της είναι αποκαλυπτικά:
- Το 12,5% των γυναικών, δηλαδή μία στις οκτώ, δηλώνει ότι τουλάχιστον μία φορά μέσα στους τελευταίους 12 μήνες δεν μπόρεσε να αγοράσει προϊόντα περιόδου λόγω οικονομικής αδυναμίας.
- Το ποσοστό ανεβαίνει στο 19,2% όταν η ερώτηση αφορά άλλη γυναίκα που ζει στο ίδιο νοικοκυριό.
- Το 10,2% έχει χρησιμοποιήσει αυτοσχέδια μέσα για να διαχειριστεί την περίοδό του, επειδή δεν είχε χρήματα για τα απαραίτητα προϊόντα.
- Το 16,6% έχει στερηθεί βασικά αγαθά, όπως τρόφιμα, ιατρικές δαπάνες ή την πληρωμή λογαριασμών, προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες της περιόδου.
Η τελευταία διαπίστωση αποτυπώνει με τον πιο σαφή τρόπο την πραγματική διάσταση της οικονομικής επιβάρυνσης. Δεν πρόκειται απλώς για μια δυσκολία στην αγορά ενός προϊόντος, αλλά για έναν αναγκαστικό επιμερισμό της φτώχειας: γυναίκες καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε βασικές ανάγκες, όπως η διατροφή και η υγεία τους, και σε προϊόντα που είναι απαραίτητα για τη σωματική τους υγιεινή.
Και φυσικά, η επιβάρυνση δεν είναι ίδια για όλες. Για τις γυναίκες που δηλώνουν ότι αδυνατούν πλήρως να ανταποκριθούν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις, τα σχετικά ποσοστά σχεδόν διπλασιάζονται. Η φτώχεια περιόδου αναδεικνύεται έτσι σε μια ακόμη όψη της ταξικής ανισότητας, με τις οικονομικά ευάλωτες γυναίκες να επωμίζονται δυσανάλογο βάρος.
Απουσίες από το σχολείο, την εργασία και την κοινωνική ζωή
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην προσωπική υγιεινή ούτε εξαντλούνται στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Μεταφέρονται στην εκπαίδευση, στην εργασία και στην κοινωνική συμμετοχή, δημιουργώντας πρόσθετα εμπόδια στην καθημερινότητα των γυναικών.
Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, το 9,3% έχει χάσει τουλάχιστον μία ημέρα σχολείου ή σπουδών λόγω έλλειψης προϊόντων περιόδου, ενώ το 10,6% έχει απουσιάσει τουλάχιστον μία ημέρα από την εργασία του για τον ίδιο λόγο. Παράλληλα, το 16,9% έχει περιορίσει τη συμμετοχή του σε κοινωνικές δραστηριότητες.
Πίσω από τα ποσοστά βρίσκονται μαθήτριες που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν το μάθημά τους, εργαζόμενες που αναγκάζονται να απουσιάσουν και γυναίκες που αποφεύγουν κοινωνικές δραστηριότητες επειδή δεν έχουν τα απαραίτητα μέσα για να διαχειριστούν την περίοδό τους.
Με άλλα λόγια, η έλλειψη πρόσβασης σε προϊόντα περιόδου μπορεί να μετατραπεί σε παράγοντα αποκλεισμού. Ένα φυσιολογικό βιολογικό χαρακτηριστικό καταλήγει να περιορίζει την ισότιμη συμμετοχή στην εκπαίδευση, την εργασία και τη δημόσια ζωή.
Μείωση ΦΠΑ από 24% σε 13% ανακοίνωσε η κυβέρνηση
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε στις 3 Νοεμβρίου τη μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου από 24% σε 13%, με έναρξη ισχύος την 1η Ιανουαρίου 2027.
Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε στρέβλωση την επιβολή του υψηλότερου συντελεστή ΦΠΑ σε προϊόντα που καλύπτουν μια απολύτως αναγκαία βιολογική ανάγκη, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι υπάρχουν κορίτσια που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να τα αγοράσουν.
Σύμφωνα με την ανακοίνωσή του, έδωσε εντολή στον υπουργό Οικονομικών να συμπεριλάβει τη μείωση στο νομοσχέδιο με τα μέτρα της ΔΕΘ. Ωστόσο, όταν τέθηκε το ενδεχόμενο μηδενισμού του ΦΠΑ, δεν προχώρησε σε αντίστοιχη δέσμευση, επικαλούμενος τους δημοσιονομικούς περιορισμούς και τις αντοχές του προϋπολογισμού.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι έχει ζητήσει να εξεταστούν πιλοτικά προγράμματα δωρεάν διάθεσης προϊόντων περιόδου σε σχολεία, με έμφαση σε κορίτσια που ζουν σε υποβαθμισμένες περιοχές. Πρόκειται, ωστόσο, για σχεδιασμό υπό εξέταση και όχι για ένα καθολικό πρόγραμμα δωρεάν πρόσβασης.
Η μείωση του ΦΠΑ αποτελεί αναμφίβολα ένα βήμα φορολογικής ελάφρυνσης. Δεν απαντά, όμως, στο σύνολο του προβλήματος. Για μια γυναίκα που δεν έχει τη δυνατότητα να διαθέσει ούτε τα χρήματα που απαιτούνται για την αγορά των βασικών προϊόντων, η μείωση της φορολογίας δεν εξασφαλίζει από μόνη της την πρόσβαση.
Σε ποιες ευρωπαϊκές χώρες ο ΦΠΑ είναι μηδενικός
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται απλώς μπροστά σε μια θεωρητική δυνατότητα φορολογικής ελάφρυνσης. Υπάρχουν ήδη ευρωπαϊκά κράτη που έχουν προχωρήσει στην πλήρη κατάργηση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS), τον Ιούλιο του 2025, τρεις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχαν μηδενικό ΦΠΑ στα συγκεκριμένα προϊόντα:
- Ιρλανδία: Διατηρεί μηδενικό συντελεστή, αξιοποιώντας ειδική εξαίρεση που είχε εξασφαλίσει πριν από την εναρμόνιση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
- Κύπρος: Εφάρμοσε μηδενικό ΦΠΑ σε βασικά προϊόντα υγιεινής, συμπεριλαμβανομένων των σερβιετών και των ταμπόν, από τις 31 Οκτωβρίου 2023.
- Μάλτα: Κατήργησε τον ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου από τον Ιανουάριο του 2025.
Παράλληλα, άλλες ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν σημαντικά χαμηλότερους συντελεστές από εκείνον που ίσχυε στην Ελλάδα. Ενδεικτικά, η Ισπανία εφαρμόζει 4%, το Λουξεμβούργο 3%, η Πολωνία 5%, η Γαλλία 5,5%, το Βέλγιο 6%, η Γερμανία 7% και η Ιταλία 10%.
Ακόμη και μετά την εφαρμογή της κυβερνητικής εξαγγελίας, η Ελλάδα θα εξακολουθεί να έχει υψηλότερη φορολόγηση από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία, μέσω της Οδηγίας (ΕΕ) 2022/542, έχει δώσει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να εφαρμόζουν μειωμένους ή μηδενικούς συντελεστές ΦΠΑ σε προϊόντα που καλύπτουν βασικές ανάγκες. Επομένως, ο μηδενισμός δεν αποτελεί μια ανέφικτη διεκδίκηση, αλλά μια πολιτική επιλογή που έχει ήδη εφαρμοστεί.
Δωρεάν προϊόντα περιόδου ως δικαίωμα
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη φορολογία. Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν επιλέξει να αντιμετωπίσουν τη φτώχεια περιόδου με πολιτικές άμεσης πρόσβασης, διαθέτοντας δωρεάν προϊόντα σε σχολεία, πανεπιστήμια και δημόσιους χώρους.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Σκωτία, η οποία από το 2022 εφαρμόζει νομοθεσία που διασφαλίζει τη δωρεάν διάθεση προϊόντων περιόδου σε όσες τα χρειάζονται. Οι τοπικές αρχές και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα έχουν την ευθύνη να εξασφαλίζουν την πρόσβαση, χωρίς οικονομικά ή άλλα εμπόδια. Πρόκειται για μία από τις πιο ολοκληρωμένες πολιτικές αντιμετώπισης της φτώχειας περιόδου στην Ευρώπη.
Στη Γαλλία, από το 2021 διατίθενται δωρεάν προϊόντα περιόδου στις πανεπιστημιουπόλεις, ενώ αντίστοιχες πρωτοβουλίες έχουν αναπτυχθεί και σε σχολεία της περιφέρειας Ιλ ντε Φρανς. Στο Βέλγιο έχουν χρηματοδοτηθεί δράσεις για τη βελτίωση της πρόσβασης, με τη συμμετοχή οργανώσεων γυναικών και κοινωνικών φορέων.
Οι πολιτικές αυτές δεν έχουν όλες καθολική εθνική εφαρμογή. Καταδεικνύουν, ωστόσο, ότι η δωρεάν πρόσβαση μπορεί να οργανωθεί ως δημόσια κοινωνική παροχή και όχι να εξαρτάται από φιλανθρωπικές δράσεις ή περιστασιακές πρωτοβουλίες.
Το κοινωνικό στίγμα επιμένει
Πέρα από την οικονομική διάσταση, η έμμηνος ρύση εξακολουθεί να περιβάλλεται από σιωπή, στερεότυπα και κοινωνικά ταμπού. Παρά την πρόοδο στην ενημέρωση, παραμένει ένα θέμα που συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι που πρέπει να κρύβεται, να μη συζητιέται δημόσια και να μη γίνεται ορατό.
Τα στοιχεία της έρευνας είναι ενδεικτικά: το 59,7% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι οι γυναίκες έχουν αισθανθεί ντροπή ή έχουν βιώσει ταμπού σχετικά με την περίοδό τους. Ως βασικός παράγοντας αναδεικνύεται η ίδια η κοινωνία, με ποσοστό 36,3%.
Η εικόνα επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία του Εθνικού Προγράμματος Υγείας και Υγιεινής Περιόδου, που υλοποιείται από το υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF. Σύμφωνα με δημοσκοπική έρευνα της MARC για το 2026, το 51,6% των κοριτσιών δηλώνει ότι η περίοδος συζητιέται μόνο μεταξύ γυναικών ή κοριτσιών, ενώ το 29,3% αναφέρει ότι οι σχετικές συζητήσεις συνοδεύονται συχνά από ειρωνικά σχόλια ή πειράγματα από αγόρια.
Η σιωπή δεν είναι αθώα. Αναπαράγει την αντίληψη ότι η έμμηνος ρύση αποτελεί ένα ιδιωτικό, σχεδόν ντροπιαστικό ζήτημα, αντί για ένα θέμα δημόσιας υγείας και ισότητας. Και όταν η ντροπή συνδυάζεται με την οικονομική αδυναμία, οι γυναίκες βρίσκονται αντιμέτωπες με διπλό αποκλεισμό.
Ο πόνος της περιόδου δεν είναι «γυναικεία υπερβολή»
Μια ακόμη διάσταση που αναδεικνύεται είναι ο αντίκτυπος του πόνου της εμμήνου ρύσεως στην καθημερινή λειτουργικότητα. Σχεδόν μία στις δύο γυναίκες, ποσοστό 49,8%, δηλώνει ότι ο πόνος της περιόδου επηρέασε τη δυνατότητά της να ανταποκριθεί στις καθημερινές δραστηριότητες τουλάχιστον μία φορά μέσα στους τελευταίους 12 μήνες.
Πρόκειται για μια πραγματικότητα που συχνά υποτιμάται ή αντιμετωπίζεται με υποτιμητικά σχόλια, καθώς ο πόνος της περιόδου εξακολουθεί να κανονικοποιείται ως κάτι που οι γυναίκες οφείλουν απλώς να υπομένουν.
Η αναγνώριση των επιπτώσεων της δυσμηνόρροιας στην εργασία και στην καθημερινότητα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για ουσιαστικές πολιτικές υγείας και εργασιακής προστασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η έρευνα προτείνει τη θεσμοθέτηση έμμισθης άδειας περιόδου για γυναίκες που αντιμετωπίζουν σοβαρή δυσμηνόρροια, κατόπιν ιατρικής γνωμάτευσης, ακολουθώντας το παράδειγμα της Ισπανίας.
Από τις διαπιστώσεις στις πολιτικές λύσεις
Η αντιμετώπιση της φτώχειας περιόδου δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικές φιλανθρωπικές πρωτοβουλίες ή σε περιστασιακές διανομές προϊόντων. Απαιτεί σταθερή δημόσια πολιτική, με καθολικά χαρακτηριστικά και ιδιαίτερη μέριμνα για τις οικονομικά ευάλωτες ομάδες.
Στις προτάσεις που καταθέτουν οι οργανώσεις It’s Just Period, Deon Policy Institute και WHEN περιλαμβάνονται:
- Μείωση ή κατάργηση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου, ώστε να περιοριστεί το κόστος για τις γυναίκες και τα νοικοκυριά.
- Πανελλαδική επέκταση και μονιμοποίηση του προγράμματος «Ρισπεκτ στο σώμα σου» στα σχολεία, με δωρεάν διάθεση προϊόντων και συστηματική ενημέρωση.
- Καθιέρωση ετήσιου «Period Voucher» ύψους 130 ευρώ για άτομα με έμμηνο ρύση ηλικίας 10 έως 24 ετών σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές.
- Θέσπιση ανώτατου ορίου τιμών για βασικά προϊόντα περιόδου, ανεξάρτητα από το σημείο πώλησης.
- Θεσμοθέτηση έμμισθης άδειας περιόδου για σοβαρές περιπτώσεις δυσμηνόρροιας, με ιατρική γνωμάτευση.
Το ζήτημα της δωρεάν πρόσβασης στα σχολεία συγκεντρώνει, μάλιστα, ευρεία κοινωνική αποδοχή. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Προγράμματος Υγείας και Υγιεινής Περιόδου, το 91,8% των κοριτσιών και το 78,3% των αγοριών θεωρούν ότι τα σχολεία πρέπει να παρέχουν δωρεάν προϊόντα περιόδου.
Η ανάγκη είναι επομένως καταγεγραμμένη και η κοινωνική αποδοχή των παρεμβάσεων ιδιαίτερα υψηλή.
Η φτώχεια περιόδου δεν είναι ένα περιφερειακό ζήτημα ούτε μια ατομική δυσκολία που κάθε γυναίκα καλείται να αντιμετωπίσει μόνη της. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, δημόσιας υγείας και ισότητας των φύλων. Η μείωση του ΦΠΑ αποτελεί ένα βήμα, αλλά δεν αρκεί για να εξασφαλίσει ότι καμία γυναίκα ή κορίτσι δεν θα στερηθεί τα απαραίτητα προϊόντα.
Όσο η πρόσβαση σε βασικά είδη υγιεινής εξαρτάται από το εισόδημα, η έμμηνος ρύση θα συνεχίζει να αποτελεί έναν ακόμη μηχανισμό αναπαραγωγής των ανισοτήτων.
