Η ομοφυλοφιλία υπήρξε για δεκαετίες καταχωρισμένη στα επίσημα ψυχιατρικά εγχειρίδια ως ψυχική διαταραχή. Αργότερα, ανάλογη πορεία ακολούθησαν και διαγνώσεις που αφορούσαν την ταυτότητα φύλου.
Σήμερα, αυτή η ιστορία συχνά παρουσιάζεται με δύο απόλυτες εκδοχές.
Σύμφωνα με τη μία, η επιστήμη απλώς ανακάλυψε ότι έκανε λάθος και διόρθωσε το DSM.
Σύμφωνα με την άλλη, οργανωμένος ακτιβισμός και η λεγόμενη «woke agenda» ανάγκασαν την ψυχιατρική να αλλάξει τους ορισμούς της, χωρίς πραγματική επιστημονική βάση.
Καμία από τις δύο εκδοχές δεν περιγράφει πλήρως αυτό που συνέβη.
Υπήρξε ακτιβισμός. Υπήρξαν διαδηλώσεις μέσα στα συνέδρια της American Psychiatric Association. Υπήρξαν έντονες πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις. Υπήρξε ακόμη και ψηφοφορία ανάμεσα σε ψυχιάτρους.
Υπήρξε όμως ταυτόχρονα ένα πολύ σοβαρό επιστημονικό πρόβλημα.
Η υπόθεση ότι η ομοφυλοφιλία αποτελούσε από μόνη της ψυχική ασθένεια αποδείχθηκε ότι στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό σε κλινικές παρατηρήσεις ανθρώπων που ήδη βρίσκονταν σε θεραπεία και όχι σε αντιπροσωπευτική μελέτη του συνολικού ομοφυλόφιλου πληθυσμού.
Αυτό είναι το σημείο από το οποίο πρέπει να ξεκινήσει η ιστορία.
Πώς μπήκε η ομοφυλοφιλία στο DSM
Το πρώτο Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, το DSM I, κυκλοφόρησε το 1952 από την American Psychiatric Association.
Η ομοφυλοφιλία εντασσόταν τότε στην κατηγορία των λεγόμενων sociopathic personality disturbances και ειδικότερα στις sexual deviations.
Στο DSM II του 1968 παρέμεινε καταχωρισμένη ως διαταραχή.
Αυτό δεν ήταν ασυνήθιστο για την ψυχιατρική της εποχής. Οι τότε διαγνωστικές ταξινομήσεις επηρεάζονταν έντονα από την ψυχαναλυτική θεωρία, από κλινικές παρατηρήσεις και από κοινωνικές αντιλήψεις σχετικά με το τι θεωρούνταν φυσιολογική συμπεριφορά.
Το κρίσιμο πρόβλημα ήταν ότι μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας για την ομοφυλοφιλία δεν είχε μελετήσει αντιπροσωπευτικά δείγματα ομοφυλόφιλων ανθρώπων.
Οι ψυχίατροι έβλεπαν κυρίως ανθρώπους που είχαν ήδη προσέλθει για θεραπεία.
Και από αυτούς επιχειρούσαν να εξαγάγουν συμπεράσματα για όλους τους ομοφυλόφιλους.
Το πρόβλημα της παλιάς έρευνας
Ας υποθέσουμε ότι ένας ερευνητής θέλει να μελετήσει εάν οι ετεροφυλόφιλοι παρουσιάζουν ψυχολογικά προβλήματα.
Εάν επιλέξει αποκλειστικά ετεροφυλόφιλους ασθενείς ενός ψυχιατρικού νοσοκομείου, θα βρει προφανώς πολλά ψυχολογικά προβλήματα.
Αυτό όμως δεν αποδεικνύει ότι η ετεροφυλοφιλία προκαλεί ψυχική ασθένεια.
Το ίδιο μεθοδολογικό πρόβλημα εμφανίστηκε σε σημαντικό μέρος της πρώιμης έρευνας για την ομοφυλοφιλία.
Η American Psychological Association έχει επισημάνει ότι προηγούμενες αντιλήψεις στηρίζονταν μεταξύ άλλων σε κλινικές εντυπώσεις από μη αντιπροσωπευτικά δείγματα, όπως ανθρώπους που αναζητούσαν θεραπεία ή ανθρώπους που είχαν εμπλακεί με το ποινικό σύστημα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν οι ψυχαναλυτικές θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες η ομοφυλοφιλία αποτελούσε αποτέλεσμα προβληματικής ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης.
Το 1962, ο ψυχίατρος Irving Bieber και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν μία από τις πιο γνωστές ψυχαναλυτικές μελέτες της εποχής.
Το δείγμα τους όμως αποτελούνταν από ομοφυλόφιλους άνδρες που βρίσκονταν ήδη σε ψυχαναλυτική θεραπεία.
Αυτό δημιουργούσε ένα προφανές επιστημονικό πρόβλημα.
Δεν μπορούσε κάποιος να γνωρίζει αν τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά που παρατηρούνταν σχετίζονταν με την ομοφυλοφιλία ή απλώς με το γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι ήταν ψυχιατρικοί ασθενείς.
Η Evelyn Hooker και η έρευνα που άλλαξε το ερώτημα
Μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ιστορία αυτή ήταν η ψυχολόγος Evelyn Hooker.
Η Hooker αποφάσισε να εξετάσει κάτι που μέχρι τότε είχε μελετηθεί ελάχιστα.
Ομοφυλόφιλους άνδρες που δεν ήταν ψυχιατρικοί ασθενείς.
Η έρευνά της δημοσιεύθηκε το 1957 με τίτλο «The Adjustment of the Male Overt Homosexual».
Μελέτησε 30 ομοφυλόφιλους και 30 ετεροφυλόφιλους άνδρες, αντιστοιχισμένους ως προς ηλικία, εκπαίδευση και νοημοσύνη.
Οι συμμετέχοντες δεν βρίσκονταν σε ψυχιατρική θεραπεία.
Τα ψυχολογικά τεστ αξιολογήθηκαν από ειδικούς χωρίς εκείνοι να γνωρίζουν ποιοι συμμετέχοντες ήταν ομοφυλόφιλοι και ποιοι ετεροφυλόφιλοι.
Οι αξιολογητές δεν διαπίστωσαν σημαντική διαφορά στη συνολική ψυχολογική προσαρμογή των δύο ομάδων.
Στις αξιολογήσεις με το Rorschach οι ειδικοί δεν μπορούσαν να αναγνωρίσουν τους ομοφυλόφιλους συμμετέχοντες καλύτερα από όσο θα επέτρεπε η τύχη.
Η Hooker κατέληξε ότι τα δεδομένα δεν δικαιολογούσαν την αντιμετώπιση της ομοφυλοφιλίας ως κλινικής οντότητας.
Η συγκεκριμένη έρευνα δεν ήταν από μόνη της αρκετή για να λύσει οριστικά το ζήτημα.
Άνοιξε όμως μια τεράστια ρωγμή στο προηγούμενο μοντέλο.
Για πρώτη φορά το ερώτημα δεν ήταν «τι προβλήματα εμφανίζουν οι ομοφυλόφιλοι ασθενείς;».
Το ερώτημα ήταν «είναι οι υγιείς ομοφυλόφιλοι άνθρωποι περισσότερο ψυχολογικά διαταραγμένοι από τους υγιείς ετεροφυλόφιλους;».
Τα δεδομένα δεν επιβεβαίωναν αυτή την υπόθεση.
Ήταν πληρωμένες οι παλιές έρευνες;
Ο ισχυρισμός ότι «οι παλιές έρευνες ήταν πληρωμένες για να παρουσιάζουν την ομοφυλοφιλία ως ασθένεια» δεν υποστηρίζεται από τα διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία.
Ασφαλώς πολλές επιστημονικές έρευνες είχαν χρηματοδότηση.
Αυτό ισχύει για σχεδόν κάθε επιστημονικό πεδίο.
Χρηματοδοτούμενη όμως ήταν και η έρευνα που αμφισβήτησε την παθολογικοποίηση.
Η Evelyn Hooker έλαβε ερευνητική χρηματοδότηση από το National Institute of Mental Health για τη μελέτη της.
Άρα το γεγονός ότι μία έρευνα χρηματοδοτείται δεν μας λέει αν το αποτέλεσμά της είναι σωστό ή λάθος.
Το ουσιαστικό ερώτημα αφορά τη μεθοδολογία.
Πώς επιλέχθηκαν οι συμμετέχοντες;
Υπήρχε ομάδα ελέγχου;
Οι αξιολογητές γνώριζαν ποιος ήταν ομοφυλόφιλος;
Τα αποτελέσματα μπορούσαν να αναπαραχθούν;
Υπήρχε πραγματική λειτουργική ανεπάρκεια που να συνδέεται με την ίδια την ομοφυλοφιλία;
Στην περίπτωση της παλιάς θεωρίας περί ψυχικής ασθένειας, εκεί ακριβώς άρχισε να καταρρέει το επιχείρημα.
Επομένως υπάρχει σοβαρή βάση για να πούμε ότι μεγάλο μέρος της πρώιμης βιβλιογραφίας ήταν επιστημονικά προβληματικό.
Δεν υπάρχει όμως αντίστοιχη βάση για να πούμε ότι επρόκειτο συνολικά για μια οργανωμένη πληρωμένη απάτη.
Και τότε εμφανίστηκε ο John Fryer
Παράλληλα με τις επιστημονικές εξελίξεις συνέβαινε κάτι άλλο μέσα στην ίδια την American Psychiatric Association.
Υπήρχαν gay και λεσβίες ψυχίατροι.
Αλλά σχεδόν κανείς δεν τολμούσε να το δηλώσει δημόσια.
Η Association of LGBTQ Psychiatrists καταγράφει ότι gay και λεσβίες ψυχίατροι συναντιούνταν κρυφά επί χρόνια κατά τη διάρκεια των συνεδρίων της American Psychiatric Association.
Οι συναντήσεις γίνονταν σε δωμάτια ξενοδοχείων και σε gay bars.
Ο λόγος ήταν απλός.
Η δημόσια αποκάλυψη ότι ένας ψυχίατρος ήταν ομοφυλόφιλος μπορούσε να καταστρέψει την καριέρα του.
Σε ορισμένες πολιτείες μπορούσε ακόμη και να δημιουργήσει προβλήματα με την επαγγελματική του άδεια.
Γι αυτό και δεν υπάρχει ένας αξιόπιστος κατάλογος με ονόματα όλων των gay ψυχιάτρων που παρέμεναν κρυφοί.
Η ανωνυμία ήταν ακριβώς ο σκοπός.
Το 1972 όμως συνέβη κάτι εξαιρετικό.
Στο ετήσιο συνέδριο της American Psychiatric Association στο Dallas πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση με τίτλο «Psychiatry: Friend or Foe to Homosexuals?».
Οι ακτιβιστές Barbara Gittings και Frank Kameny υποστήριξαν ότι το πάνελ έπρεπε να περιλαμβάνει έναν άνθρωπο που να είναι ταυτόχρονα ψυχίατρος και gay.
Το πρόβλημα ήταν ότι σχεδόν κανείς δεν δεχόταν να εμφανιστεί.
Τελικά δέχθηκε ο ψυχίατρος John Fryer.
Αλλά υπό έναν όρο.
Δεν θα εμφανιζόταν με το πραγματικό του πρόσωπο.
Φόρεσε υπερμεγέθη σμόκιν, περούκα και μία τρομακτική λαστιχένια μάσκα.
Η φωνή του αλλοιώθηκε μέσω μικροφώνου.
Στο πρόγραμμα εμφανιζόταν ως «Dr. H. Anonymous».
Και μπροστά σε μια αίθουσα γεμάτη ψυχιάτρους είπε:
«I am a homosexual. I am a psychiatrist.»
Ήταν η πρώτη φορά που ένας gay ψυχίατρος μιλούσε ως gay άνθρωπος μπροστά στους συναδέλφους του σε επίσημο συνέδριο της American Psychiatric Association.
Ακόμη και τότε όμως δεν μπορούσε να αποκαλύψει το όνομά του.
Ο Fryer γνώριζε ήδη το επαγγελματικό κόστος.
Είχε αναγκαστεί να εγκαταλείψει προηγούμενο πρόγραμμα ειδικότητας όταν αποκαλύφθηκε ότι ήταν gay.
Η εμφάνισή του δεν αποτέλεσε από μόνη της την επιστημονική αιτία για την αλλαγή του DSM.
Αποτέλεσε όμως ιστορικό σημείο καμπής.
Για πρώτη φορά οι ψυχίατροι της APA αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν το γεγονός ότι άνθρωποι που θεωρούσαν θεωρητικά «ψυχικά ασθενείς» ήταν ταυτόχρονα οι συνάδελφοί τους.
Ο Robert Spitzer και το πραγματικό επιστημονικό επιχείρημα
Ένα ακόμη κεντρικό πρόσωπο ήταν ο ψυχίατρος Robert Spitzer.
Ο Spitzer συμμετείχε στην επιτροπή ονοματολογίας της American Psychiatric Association και αργότερα έγινε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ανάπτυξη του DSM III.
Αρχικά δεν είχε πάρει σταθερή θέση για το θέμα.
Σταδιακά όμως διατύπωσε ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα.
Για να χαρακτηριστεί κάτι ψυχική διαταραχή, θα έπρεπε να συνδέεται συστηματικά με υποκειμενική ψυχική δυσφορία ή με σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας.
Η ομοφυλοφιλία από μόνη της δεν πληρούσε αυτό το κριτήριο.
Υπήρχαν ομοφυλόφιλοι άνθρωποι που λειτουργούσαν κοινωνικά και επαγγελματικά χωρίς ψυχιατρική διαταραχή.
Επομένως, σύμφωνα με το ίδιο το διαγνωστικό σκεπτικό που αναπτυσσόταν μέσα στην ψυχιατρική, δεν υπήρχε επαρκής βάση για να θεωρούνται όλοι αυτοί οι άνθρωποι ψυχικά ασθενείς μόνο λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού.
Αυτό ήταν το καθοριστικό επιχείρημα.
Όχι ότι η κοινωνία αποφάσισε πως η ομοφυλοφιλία είναι καλή.
Αλλά ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός από μόνος του δεν μπορούσε να τεκμηριωθεί ως ψυχιατρική δυσλειτουργία.
Τι ακριβώς έγινε το 1973
Τον Δεκέμβριο του 1973 το Board of Trustees της American Psychiatric Association αποφάσισε να αφαιρέσει την ομοφυλοφιλία από το DSM ως γενική ψυχιατρική διάγνωση.
Η απόφαση όμως δεν πέρασε χωρίς αντίδραση.
Ψυχίατροι που διαφωνούσαν, κυρίως από τον ψυχαναλυτικό χώρο, απαίτησαν να τεθεί το ζήτημα σε δημοψήφισμα μεταξύ των μελών της APA.
Το δημοψήφισμα πραγματοποιήθηκε το 1974.
Περίπου 10.000 ψυχίατροι ψήφισαν.
Το 58% υποστήριξε την απόφαση του Board of Trustees.
Αυτό το γεγονός παρουσιάζεται μερικές φορές ως απόδειξη ότι «η επιστήμη αποφάσισε με ψηφοφορία αν η ομοφυλοφιλία είναι ασθένεια».
Η περιγραφή αυτή είναι ελλιπής.
Οι ψυχίατροι δεν κλήθηκαν να διεξαγάγουν επιστημονικό πείραμα μέσω κάλπης.
Ψήφισαν αν υποστήριζαν ή απέρριπταν την προηγούμενη απόφαση του διοικητικού συμβουλίου και τη διαδικασία μέσω της οποίας είχε ληφθεί.
Το γεγονός ότι υπήρξε ψηφοφορία δείχνει κάτι άλλο σημαντικό.
Η αλλαγή ήταν πράγματι αμφιλεγόμενη.
Δεν υπήρχε καθολική συμφωνία.
Αλλά ούτε ήταν μια απόφαση μιας μικρής ομάδας ακτιβιστών που απλώς επέβαλε τη θέση της στην ψυχιατρική.
Η ομοφυλοφιλία εξαφανίστηκε αμέσως από το DSM;
Όχι εντελώς.
Η απόφαση του 1973 αφαίρεσε την ομοφυλοφιλία ως γενική ψυχική διαταραχή.
Στη θέση της παρέμεινε προσωρινά η κατηγορία «sexual orientation disturbance» για ανθρώπους που βρίσκονταν σε έντονη σύγκρουση με τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό ή επιθυμούσαν να τον αλλάξουν.
Στο DSM III του 1980 εμφανίστηκε η διάγνωση «ego dystonic homosexuality».
Αυτή καταργήθηκε στο DSM III R το 1987.
Έκτοτε η ομοφυλοφιλία δεν αποτελεί ψυχιατρική διάγνωση στο DSM.
Το 1975 και η American Psychological Association υιοθέτησε επίσημα αντίστοιχη θέση, δηλώνοντας ότι η ομοφυλοφιλία από μόνη της δεν συνεπάγεται έκπτωση της κρίσης, της σταθερότητας, της αξιοπιστίας ή της κοινωνικής και επαγγελματικής λειτουργικότητας.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αφαίρεσε επίσης την ομοφυλοφιλία από την ταξινόμηση των ψυχικών διαταραχών.
Ήταν λοιπόν αποτέλεσμα ακτιβισμού;
Εν μέρει, ναι.
Και αυτό δεν χρειάζεται να αποκρύπτεται.
Gay ακτιβιστές όπως ο Frank Kameny και η Barbara Gittings άσκησαν πολύ μεγάλη πίεση στην American Psychiatric Association.
Διέκοψαν συνέδρια.
Αμφισβήτησαν δημόσια ψυχιάτρους.
Απαίτησαν να έχουν φωνή στις συζητήσεις που αφορούσαν τη ζωή τους.
Χωρίς αυτή την πίεση είναι πιθανό η επανεξέταση να είχε καθυστερήσει.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι ακτιβιστές δημιούργησαν τα επιστημονικά δεδομένα.
Οι μελέτες που αμφισβητούσαν την ιδέα της εγγενούς ψυχοπαθολογίας είχαν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται χρόνια πριν.
Η μελέτη της Evelyn Hooker είχε δημοσιευθεί το 1957.
Το ακριβέστερο ιστορικό συμπέρασμα επομένως είναι ότι η αλλαγή προέκυψε από τη σύγκλιση δύο εξελίξεων.
Νέα επιστημονικά δεδομένα αμφισβητούσαν το υπάρχον μοντέλο.
Και ένας κοινωνικός κινηματικός παράγοντας ανάγκασε το επάγγελμα να εξετάσει σοβαρά δεδομένα και αντιφάσεις που για χρόνια μπορούσε να αγνοεί.
Ήταν το DSM προϊόν κάποιας «woke agenda»;
Η χρονολογία από μόνη της δημιουργεί ένα προφανές πρόβλημα σε αυτή την υπόθεση.
Η βασική απόφαση για την ομοφυλοφιλία ελήφθη το 1973.
Η τελική κατάργηση της τελευταίας σχετικής διάγνωσης έγινε το 1987.
Ο σημερινός πολιτικός όρος «woke» δεν περιγράφει με ιστορική ακρίβεια τη συγκεκριμένη επιστημονική διαμάχη.
Υπήρχε ασφαλώς πολιτική αντιπαράθεση.
Υπήρχε το κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων.
Υπήρχε επίσης έντονη αντίθεση από άλλους ψυχιάτρους.
Το ίδιο το αποτέλεσμα όμως πέρασε μέσα από επιτροπές της American Psychiatric Association, το Board of Trustees και τελικά ψηφοφορία μεταξύ χιλιάδων ψυχιάτρων.
Δεν υπάρχει αξιόπιστη ιστορική τεκμηρίωση που να επιτρέπει να ταξινομήσουμε τους περίπου 10.000 ψυχιάτρους που συμμετείχαν στην ψηφοφορία του 1974 σε «αριστερούς» και «δεξιούς».
Άρα δεν μπορούμε να ισχυριστούμε σοβαρά ότι «ακόμη και οι δεξιοί το ενέκριναν», επειδή δεν διαθέτουμε δεδομένα για την πολιτική τοποθέτηση των ψηφοφόρων.
Μπορούμε όμως να πούμε κάτι περισσότερο συγκεκριμένο.
Η απόφαση επικυρώθηκε από πλειοψηφία ενός μεγάλου επαγγελματικού σώματος ψυχιάτρων σε μια εποχή κατά την οποία οι κοινωνικές απόψεις για την ομοφυλοφιλία ήταν πολύ πιο συντηρητικές από σήμερα.
Και αυτό συνέβη δεκαετίες πριν από τις σημερινές πολιτικές αντιπαραθέσεις γύρω από τον όρο «woke».
Και τι ισχύει για τα τρανς άτομα;
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή η ιστορία είναι διαφορετική από εκείνη της ομοφυλοφιλίας.
Η φράση «τα τρανς άτομα αφαιρέθηκαν από το DSM» δεν είναι ακριβής.
Τα δύο πρώτα DSM δεν περιείχαν διάγνωση ταυτότητας φύλου.
Στο DSM III του 1980 εμφανίστηκε η διάγνωση «transsexualism».
Στο DSM IV του 1994 χρησιμοποιήθηκε η έννοια «gender identity disorder».
Το 2013 το DSM 5 κατήργησε την έννοια «gender identity disorder» και την αντικατέστησε με τη διάγνωση «gender dysphoria».
Αυτή η διάκριση είναι θεμελιώδης.
Στο σημερινό DSM 5 TR το να είναι κάποιος transgender δεν αποτελεί ψυχιατρική διάγνωση.
Η American Psychiatric Association το αναφέρει ρητά.
Υπάρχει όμως ακόμη η διάγνωση gender dysphoria.
Η διάγνωση αφορά την κλινικά σημαντική ψυχική δυσφορία ή τη λειτουργική επιβάρυνση που μπορεί να προκύπτει από την ασυμφωνία μεταξύ του βιωμένου φύλου ενός ανθρώπου και του φύλου που του αποδόθηκε κατά τη γέννηση.
Δεν παρουσιάζουν όλοι οι transgender άνθρωποι gender dysphoria.
Άρα η σύγχρονη ψυχιατρική δεν λέει ότι «δεν υπάρχει τίποτα ψυχολογικό που μπορεί να χρειάζεται θεραπεία».
Λέει κάτι περισσότερο συγκεκριμένο.
Η τρανς ταυτότητα από μόνη της δεν αποτελεί ψυχική ασθένεια.
Η σοβαρή δυσφορία που μπορεί να τη συνοδεύει μπορεί να αποτελέσει κλινικό πρόβλημα και να χρειάζεται αντιμετώπιση.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας πήγε ακόμη ένα βήμα παραπέρα
Η αλλαγή δεν περιορίζεται στο DSM.
Στο ICD 11 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας η «gender incongruence» μεταφέρθηκε έξω από το κεφάλαιο των ψυχικών και συμπεριφορικών διαταραχών.
Βρίσκεται πλέον στο κεφάλαιο που αφορά καταστάσεις σχετικές με τη σεξουαλική υγεία.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξηγεί ότι η αλλαγή αντανακλά τη σύγχρονη γνώση σύμφωνα με την οποία οι transgender και gender diverse ταυτότητες δεν αποτελούν από μόνες τους ψυχικές διαταραχές.
Η κατηγορία διατηρήθηκε στο ICD και για έναν πολύ πρακτικό λόγο.
Άνθρωποι μπορεί να χρειάζονται εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας.
Εάν αφαιρούνταν πλήρως κάθε σχετικός κωδικός, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν προβλήματα στην πρόσβαση σε φροντίδα, στην ασφαλιστική κάλυψη και στην καταγραφή των σχετικών υπηρεσιών.
Ποιος αποφασίζει τι γράφει το σημερινό DSM;
Ούτε πολιτικά κόμματα ούτε κυβερνήσεις εγκρίνουν τις διαγνώσεις του DSM.
Το σημερινό DSM 5 TR αποτελεί έκδοση της American Psychiatric Association.
Για την αναθεώρησή του εργάστηκαν περισσότεροι από 200 ειδικοί.
Περίπου το 60% ήταν ψυχίατροι, περίπου το 25% ψυχολόγοι και το υπόλοιπο ποσοστό περιλάμβανε άλλους επαγγελματίες και επιστήμονες από κλάδους όπως η νοσηλευτική, η νευρολογία, η παιδιατρική, η κοινωνική εργασία, η επιδημιολογία και η ανθρωπολογία.
Περίπου το 21% των συμμετεχόντων ήταν ειδικοί εκτός Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι αλλαγές στα διαγνωστικά κριτήρια εξετάζονται από επιστημονικές επιτροπές και εγκρίνονται μέσα από τα θεσμικά όργανα της American Psychiatric Association.
Για το DSM 5 TR οι αλλαγές στα κριτήρια εξετάστηκαν από το DSM Steering Committee, την APA Assembly και το Board of Trustees.
Υπήρξε επίσης έλεγχος πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το DSM είναι αλάνθαστο.
Δεν υπήρξε ποτέ τέτοιος ισχυρισμός.
Το DSM αναθεωρείται ακριβώς επειδή η ψυχιατρική γνώση αλλάζει.
Διαγνώσεις προστίθενται.
Άλλες τροποποιούνται.
Άλλες αφαιρούνται.
Και αρκετές αποφάσεις του DSM εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο σοβαρής επιστημονικής συζήτησης.
Αυτό όμως είναι διαφορετικό από τον ισχυρισμό ότι το DSM αποτελεί απλώς προϊόν μιας συγκεκριμένης πολιτικής ιδεολογίας.
Η δυσφορία και τα αυξημένα ψυχιατρικά προβλήματα δεν αποδεικνύουν ότι η ταυτότητα είναι ασθένεια
Ένα ακόμη επιχείρημα εμφανίζεται συχνά στη συγκεκριμένη συζήτηση.
Gay, λεσβίες, bisexual και transgender πληθυσμοί παρουσιάζουν σε αρκετές μελέτες αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και άλλων προβλημάτων ψυχικής υγείας.
Αυτό είναι πραγματικό εύρημα.
Δεν συνεπάγεται όμως αυτομάτως ότι η σεξουαλική ή έμφυλη ταυτότητα αποτελεί την ψυχιατρική νόσο.
Η διάκριση αιτίας και συσχέτισης είναι ουσιώδης.
Ένας πληθυσμός που εκτίθεται περισσότερο σε κοινωνικό αποκλεισμό, απόρριψη, εκφοβισμό, οικογενειακές συγκρούσεις, βία ή διακρίσεις μπορεί να παρουσιάζει αυξημένο ψυχικό φορτίο χωρίς το χαρακτηριστικό που προκαλεί τις διακρίσεις να αποτελεί από μόνο του ασθένεια.
Αυτό είναι μέρος του μοντέλου που στη βιβλιογραφία περιγράφεται ως minority stress.
Δεν σημαίνει ότι κάθε ψυχολογικό πρόβλημα ενός LGBTQ ανθρώπου προκαλείται από την κοινωνία.
Όπως οποιοσδήποτε άλλος άνθρωπος, μπορεί να παρουσιάσει κατάθλιψη, αγχώδη διαταραχή, διπολική διαταραχή, ψύχωση ή οποιαδήποτε άλλη ψυχιατρική κατάσταση.
Η κρίσιμη διαφορά είναι ότι η διάγνωση αυτών των καταστάσεων δεν προκύπτει απλώς από το γεγονός ότι κάποιος είναι gay ή transgender.
Η επιστήμη άλλαξε επειδή άλλαξε η κοινωνία ή άλλαξε η κοινωνία επειδή άλλαξε η επιστήμη;
Η πιο ακριβής απάντηση είναι ότι συνέβησαν και τα δύο.
Η ψυχιατρική δεν λειτουργεί σε κοινωνικό κενό.
Οι πολιτισμικές αντιλήψεις επηρεάζουν τα ερωτήματα που θέτουν οι επιστήμονες, τις ομάδες που μελετούν και τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουν τα δεδομένα.
Αυτό συνέβαινε όταν η ομοφυλοφιλία θεωρούνταν αυτονόητα παθολογική.
Και αποτελεί κίνδυνο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και σήμερα.
Η σωστή επιστημονική απάντηση δεν είναι να θεωρούμε κάθε παλιά άποψη αντικειμενική και κάθε νέα πολιτική.
Ούτε το αντίστροφο.
Η σωστή ερώτηση είναι αν μια διαγνωστική κατηγορία μπορεί να υποστηριχθεί από επαναλαμβανόμενα δεδομένα, αν προκαλεί από μόνη της κλινικά σημαντική δυσφορία ή δυσλειτουργία και αν η διάγνωση έχει πραγματική κλινική χρησιμότητα.
Στην περίπτωση της ομοφυλοφιλίας, η απάντηση που διαμορφώθηκε μέσα από δεκαετίες έρευνας ήταν ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός από μόνος του δεν πληροί αυτά τα κριτήρια.
Στην περίπτωση της τρανς ταυτότητας, η σύγχρονη διάκριση είναι επίσης συγκεκριμένη.
Η ταυτότητα δεν αποτελεί διάγνωση.
Η κλινικά σημαντική δυσφορία μπορεί να αποτελεί.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να λέμε ότι «η επιστήμη αποφάσισε πως όλα είναι φυσιολογικά επειδή άλλαξε η πολιτική».
Είναι επίσης πολύ διαφορετικό από το να λέμε ότι «η ψυχιατρική δεν άλλαξε ποτέ γνώμη».
Άλλαξε.
Και η ιστορία αυτής της αλλαγής αποτελεί ίσως ένα από τα καλύτερα παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η επιστήμη αναγκάζεται να επανεξετάζει όχι μόνο τα δεδομένα της, αλλά και τις ίδιες τις υποθέσεις πάνω στις οποίες έχτισε κάποτε τις διαγνώσεις της.
Πηγές
American Psychiatric Association. Ιστορικό υλικό σχετικά με την αφαίρεση της ομοφυλοφιλίας από το DSM και τον John Fryer.
Drescher J. «Out of DSM: Depathologizing Homosexuality». Αναλυτική ιστορική ανασκόπηση της διαδικασίας του 1973 και της ψηφοφορίας του 1974.
Spitzer R. «The diagnostic status of homosexuality in DSM III: a reformulation of the issues». American Journal of Psychiatry.
American Psychiatric Association. Αρχικό δημοσίευμα του 1974 για το σκεπτικό της αλλαγής της ταξινόμησης.
American Psychological Association. Evelyn Hooker, «The Adjustment of the Male Overt Homosexual», περίληψη της μελέτης και των αποτελεσμάτων της.
American Psychological Association. Ιστορική παρουσίαση του έργου της Evelyn Hooker και της χρηματοδότησής της από το National Institute of Mental Health.
American Psychological Association. Απόφαση του 1975 σχετικά με την ομοφυλοφιλία και τις διακρίσεις.
Association of LGBTQ Psychiatrists. Ιστορία των κρυφών συναντήσεων gay και λεσβιών ψυχιάτρων και της εμφάνισης του John Fryer ως Dr. H. Anonymous.
National Park Service. Ιστορική τεκμηρίωση της εμφάνισης του John Fryer το 1972 και της ανάγκης να προστατεύσει την ταυτότητά του.
American Psychiatric Association. Ιστορικό της διάγνωσης gender dysphoria και της μετάβασης από το transsexualism και το gender identity disorder στη σημερινή προσέγγιση.
American Psychiatric Association. Σύγχρονη περιγραφή της gender dysphoria και ρητή διευκρίνιση ότι το transgender δεν αποτελεί ψυχιατρική διάγνωση.
World Health Organization. «Gender incongruence and transgender health in the ICD». Επεξήγηση της μεταφοράς της gender incongruence έξω από τις ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές στο ICD 11.
World Health Organization. Επίσημη παρουσίαση του ICD 11 και της επιστημονικής διαδικασίας αναθεώρησής του.
American Psychiatric Association. «From planning to publication: developing DSM 5 TR». Περιγραφή της διαδικασίας αναθεώρησης, των περισσότερων από 200 ειδικών, του ελέγχου συγκρούσεων συμφερόντων και των εγκρίσεων από τα θεσμικά όργανα της APA.
American Psychological Association. Επιστημονική ανασκόπηση σχετικά με τις παλιές μη αντιπροσωπευτικές κλινικές μελέτες και την επίδραση κοινωνικών προκαταλήψεων στην πρώιμη έρευνα για την ομοφυλοφιλία.
