Η ακροδεξιά δεν ενισχύθηκε στην Ευρώπη επειδή εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν έναν συγκεκριμένο influencer. Η άνοδός της συνδέεται με κοινωνικές ανισότητες, οικονομικές ανατροπές, συγκρούσεις γύρω από τη μετανάστευση και την ταυτότητα, αλλά και την αποτυχία πολιτικών θεσμών να προσφέρουν πειστικές απαντήσεις.
Το διαδίκτυο, όμως, άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι ανησυχίες αποκτούν πολιτικό περιεχόμενο. Ανάμεσα στην προσωπική απογοήτευση και την κομματική επιλογή παρεμβάλλονται πλέον podcasts, σύντομα βίντεο, κοινότητες αυτοβελτίωσης και αναγνωρίσιμοι σχολιαστές.
Σε αυτό το περιβάλλον πρέπει να εξεταστούν ο Jordan Peterson, η manosphere και οι ευρύτερες διαδικτυακές επιθέσεις στον φεμινισμό και στην ισότητα. Η επιρροή τους αφορά πρωτίστως τη διαμόρφωση αντιλήψεων, ταυτοτήτων και πολιτικών προτεραιοτήτων. Δεν υπάρχει τεκμηριωμένος υπολογισμός που να αποδίδει συγκεκριμένο ποσοστό της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς ψήφου στον Peterson.
Η ευρωπαϊκή μετατόπιση και οι κοινωνικές της βάσεις
Η εκλογική ενίσχυση είναι μετρήσιμη. Στη Γερμανία, η AfD συγκέντρωσε 20,8% στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025, έναντι 10,4% το 2021. Ο διπλασιασμός αυτός αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, όχι απόδειξη ότι όλες οι ευρωπαϊκές κοινωνίες ακολουθούν την ίδια διαδρομή.
Χρειάζεται επίσης ακρίβεια στους όρους. Η συντηρητική δεξιά δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την ακροδεξιά. Στην πολιτική επιστήμη, η ριζοσπαστική δεξιά συνήθως διακρίνεται από την εξτρεμιστική δεξιά: η πρώτη συμμετέχει στην εκλογική δημοκρατία, αλλά αμφισβητεί βασικά φιλελεύθερα στοιχεία της, όπως τα δικαιώματα των μειονοτήτων και οι περιορισμοί της πλειοψηφικής εξουσίας· η δεύτερη απορρίπτει την ίδια τη δημοκρατία.
Η οικονομική διάσταση έχει πραγματικό βάρος. Μετα-ανάλυση των Scheiring και συνεργατών για την παγκοσμιοποίηση και τον λαϊκισμό εντοπίζει αιτιώδη στοιχεία που συνδέουν μορφές οικονομικής ανασφάλειας με την ενίσχυση του λαϊκισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε οικονομικά πιεσμένος πολίτης στρέφεται στην ακροδεξιά ή ότι ο λαϊκισμός είναι πάντοτε ακροδεξιός.
Η πολιτική μεσολάβηση είναι καθοριστική. Η απώλεια μιας δουλειάς μπορεί να ερμηνευθεί ως αποτέλεσμα αποβιομηχάνισης και ανεπαρκούς κοινωνικής προστασίας. Μπορεί επίσης να παρουσιαστεί ως απόδειξη ότι «οι ξένοι παίρνουν όσα ανήκουν στους ντόπιους». Το ίδιο βίωμα μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις, ανάλογα με τις εξηγήσεις και τις λύσεις που αποκτούν δημόσια ισχύ.
Από την ανασφάλεια στην πολιτική των εχθρών
Μια βασική λειτουργία της ακροδεξιάς αφήγησης είναι η μετατροπή σύνθετων προβλημάτων σε σύγκρουση ανάμεσα σε έναν υποτιθέμενα ενιαίο λαό και σε ομάδες που παρουσιάζονται ως απειλή.
Στο πλαίσιο αυτό, η μετανάστευση, ο φεμινισμός, τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα και οι αλλαγές στους έμφυλους ρόλους μπορούν να συνδεθούν σε μια κοινή ιστορία εθνικής ή κοινωνικής παρακμής. Η αποκατάσταση της τάξης εμφανίζεται ως επιστροφή σε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν.
Η αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης δεν προϋποθέτει ότι όλοι οι ψηφοφόροι συμφωνούν με κάθε θέση της. Αρκεί διαφορετικά παράπονα να αποκτήσουν έναν κοινό αντίπαλο.
Εδώ εντάσσονται οι «πολιτισμικοί πόλεμοι». Ένα ζήτημα γλώσσας, μια πανεπιστημιακή αντιπαράθεση ή μια διαφήμιση μπορούν να παρουσιαστούν ως απόδειξη ότι μια πανίσχυρη «woke ελίτ» επιβάλλει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι πρέπει να σκέφτονται και να ζουν. Έτσι, η καθημερινή πολιτική συζήτηση μεταφέρεται από συγκεκριμένες πολιτικές σε μια διαρκή μάχη ταυτότητας.
Τι είναι το manosphere
Το manosphere είναι ένα ετερογενές σύνολο διαδικτυακών κοινοτήτων και δημιουργών περιεχομένου που περιστρέφονται γύρω από τον ανδρισμό, τις σχέσεις και τα υποτιθέμενα ή πραγματικά προβλήματα των ανδρών, συχνά μέσα από έντονα αντιφεμινιστικές και μισογυνικές ερμηνείες.
Περιλαμβάνει χώρους ανδρικών δικαιωμάτων, κοινότητες «red pill», δημιουργούς συμβουλών αποπλάνησης, το ρεύμα Men Going Their Own Way και κοινότητες incels. Οι διαφορές τους είναι σημαντικές: άλλοι υπόσχονται σεξουαλική επιτυχία και κυριαρχία, ενώ άλλοι καλλιεργούν μοιρολατρία και την πεποίθηση ότι η απόρριψη είναι αναπόφευκτη.
Δεν αποτελεί κάθε συζήτηση για την ανδρική μοναξιά ή την ψυχική υγεία μέρος του manosphere. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η ερμηνεία που δίνεται στα προβλήματα: όταν οι γυναίκες παρουσιάζονται συλλογικά ως εχθρός και η ισότητα ως συνωμοσία εναντίον των ανδρών, η υποστήριξη μετατρέπεται σε ιδεολογική κινητοποίηση.
Η έρευνα των Ribeiro και συνεργατών, σε 28,8 εκατομμύρια αναρτήσεις από έξι φόρουμ και 51 subreddits, κατέγραψε μετακινήσεις χρηστών από παλαιότερες κοινότητες προς χώρους όπως οι incels και οι MGTOW, καθώς και εντονότερη τοξικότητα και μισογυνισμό στις νεότερες κοινότητες. Πρόκειται για παρατήρηση συγκεκριμένων διαδικτυακών πληθυσμών, όχι για αναπόφευκτη πορεία κάθε χρήστη.
Πού συνδέεται το manosphere με την ακροδεξιά
Η σύνδεση δεν σημαίνει ότι οι δύο χώροι είναι ταυτόσημοι ή ότι όλοι οι συμμετέχοντες έχουν την ίδια πολιτική ταυτότητα.
Υπάρχει, όμως, ένα κοινό ιδεολογικό έδαφος: η παρουσίαση της ισότητας ως απώλειας, η εξιδανίκευση της ιεραρχίας και η αντίληψη ότι μια εχθρική ελίτ έχει ανατρέψει τη «φυσική τάξη». Η προσωπική απογοήτευση μπορεί έτσι να ενσωματωθεί σε μια ευρύτερη αφήγηση κοινωνικής εκδίκησης.
Η πολιτική ερμηνεία που προκύπτει είναι ότι ο αντιφεμινισμός μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο συνάντησης διαφορετικών ακροατηρίων. Κάποιος μπορεί να ξεκινήσει αναζητώντας συμβουλές για σχέσεις και να έρθει σε επαφή με περιεχόμενο που συνδέει τις προσωπικές του δυσκολίες με την υποτιθέμενη παρακμή της Δύσης.
Αυτός είναι ένας πιθανός μηχανισμός πολιτικοποίησης. Δεν αποδεικνύει από μόνος του αλλαγή ψήφου, ούτε επιτρέπει να θεωρούμε κάθε μοναχικό ή απογοητευμένο άνδρα υποψήφιο εξτρεμιστή.
Ο Jordan Peterson και η πολιτική επιρροή της αυτοβελτίωσης
Ο Peterson χρειάζεται να εξεταστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια από μια απλή εξίσωση με τον Andrew Tate ή τις βίαιες incel κοινότητες. Το έργο αυτοβοήθειας, η ακαδημαϊκή του ιδιότητα και ο πολιτικός του σχολιασμός είναι διαφορετικές πλευρές της δημόσιας παρουσίας του.
Η προσωπική ευθύνη, η πειθαρχία και η αναζήτηση νοήματος δεν αποτελούν από μόνες τους ακροδεξιές ιδέες. Η πολιτική σημασία εμφανίζεται όταν η εμπιστοσύνη που κερδίζει ένας δημιουργός ως σύμβουλος ζωής επεκτείνεται στις θέσεις του για τον φεμινισμό, το φύλο, την κοινωνική ιεραρχία και την Αριστερά.
Η κριτική προσέγγιση αυτού του άρθρου είναι ότι μια τέτοια σύνδεση μπορεί να προσδώσει κύρος σε συντηρητικές ή αντιδραστικές πολιτικές ερμηνείες, ιδιαίτερα όταν παρουσιάζονται ως προέκταση της ψυχολογίας και της κοινής λογικής. Ωστόσο, η επιστημονική ειδίκευση ενός προσώπου δεν επιβεβαιώνει αυτομάτως όλες τις πολιτικές του κρίσεις.
Η έρευνα των Knüpfer, Schwemmer και Heft για το «Alternative Influence Network» στο YouTube εντόπισε αυξανόμενη κυριαρχία πολιτικών θεμάτων και θεματική ανάμειξη πιο ακραίων με λιγότερο ακραία κανάλια. Το εύρημα αφορά τη δομή του περιεχομένου ενός δικτύου. Δεν αποδεικνύει ότι ο Peterson προκαλεί ακροδεξιά ψήφο στην Ευρώπη.
Η πιο τεκμηριωμένη διατύπωση είναι επομένως ότι τέτοιες προσωπικότητες μπορούν να συμβάλλουν στο πολιτισμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ορισμένες αντιδραστικές ιδέες γίνονται οικείες και αποδεκτές. Η έκταση της προσωπικής τους εκλογικής επίδρασης παραμένει αβέβαιη.
Οι αλγόριθμοι και τα όρια της θεωρίας της «διολίσθησης»
Οι πλατφόρμες επηρεάζουν ποιο περιεχόμενο συναντούν οι χρήστες, με ποια συχνότητα και δίπλα σε ποιους άλλους δημιουργούς.
Η έρευνα «Recommending Toxicity» του Dublin City University, το 2024, χρησιμοποίησε πειραματικούς λογαριασμούς σε TikTok και YouTube Shorts. Διαπίστωσε ότι λογαριασμοί που εμφανίζονταν ως αγόρια μπορούσαν να δεχτούν προτάσεις μισογυνικού και αντιφεμινιστικού περιεχομένου ακόμη και όταν ξεκινούσαν από γενικότερα ενδιαφέροντα. Η παρακολούθηση τέτοιου υλικού ενίσχυε τις σχετικές συστάσεις.
Αυτό τεκμηριώνει έναν μηχανισμό έκθεσης, όχι την ψυχολογική ή πολιτική μεταβολή πραγματικών εφήβων.
Αντίστοιχα, η μελέτη των Hosseinmardi και συνεργατών για την κατανάλωση ριζοσπαστικού περιεχομένου στο YouTube δεν βρήκε στοιχεία υπέρ της απλής εκδοχής μιας συστηματικής αλγοριθμικής ριζοσπαστικοποίησης. Οι προϋπάρχουσες προτιμήσεις και οι ευρύτερες συνήθειες χρήσης έχουν σημασία.
Οι έρευνες εξετάζουν διαφορετικές περιόδους, λειτουργίες και πληθυσμούς. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι οι αλγόριθμοι μπορούν να ενισχύσουν την έκθεση σε συγκεκριμένα μηνύματα, αλλά δεν καθορίζουν μηχανικά τις πεποιθήσεις και τη συμπεριφορά.
Τι αναγνωρίζει ο Καναδάς: ο βίαιος μισογυνισμός ως απειλή
Η καναδική περίπτωση δείχνει ότι ο ιδεολογικά οργανωμένος μισογυνισμός μπορεί να αντιμετωπιστεί και ως ζήτημα ασφάλειας.
Στη δημόσια έκθεσή της για το 2023, η καναδική υπηρεσία πληροφοριών CSIS περιλαμβάνει τον βίαιο μισογυνισμό, συμπεριλαμβανομένης της σχετικής incel βίας, στην κατηγορία εξτρεμιστικής βίας που συνδέεται με το φύλο και την ταυτότητα.
Υπάρχει επίσης συγκεκριμένο δικαστικό προηγούμενο. Τον Ιούνιο του 2023, δικαστήριο στο Οντάριο έκρινε ότι η επίθεση σε χώρο μασάζ στο Τορόντο το 2020, κατά την οποία δολοφονήθηκε εργαζόμενη, συνιστούσε τρομοκρατική δραστηριότητα με κίνητρο, εν όλω ή εν μέρει, την incel ιδεολογία.
Η απόφαση δεν χαρακτήρισε όλους τους incels τρομοκράτες. Όπως σημειώνει η ίδια η CSIS, ο δικαστής προειδοποίησε ότι δεν συνιστά κάθε υπόθεση σχετική με incels τρομοκρατικό έγκλημα. Η υπηρεσία επισημαίνει επίσης ότι η νόμιμη έκφραση και διαφωνία δεν αποτελούν από μόνες τους αντικείμενο έρευνας.
Επομένως, από αυτά τα στοιχεία δεν προκύπτει γενική απαγόρευση του manosphere ή χαρακτηρισμός του Peterson ως τρομοκράτη. Προκύπτει αναγνώριση ότι συγκεκριμένη βία, με συγκεκριμένα ιδεολογικά κίνητρα, μπορεί να εμπίπτει στην αντιτρομοκρατική αντιμετώπιση.
Τι προτείνεται για τις πλατφόρμες στον Καναδά
Η αντιμετώπιση εγκληματικών πράξεων πρέπει να διαχωρίζεται από τις προτάσεις ρύθμισης του διαδικτύου.
Το παλαιότερο νομοσχέδιο C-63, που κατατέθηκε το 2024 και περιλάμβανε το προτεινόμενο Online Harms Act, δεν ολοκλήρωσε την κοινοβουλευτική διαδικασία. Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ψηφισμένος νόμος.
Στις 10 Ιουνίου 2026, σύμφωνα με το Reuters, η καναδική κυβέρνηση κατέθεσε νέα πρόταση ψηφιακής ασφάλειας: περιορισμό λογαριασμών social media για παιδιά κάτω των 16 ετών, με εξαιρέσεις για πλατφόρμες που πληρούν προδιαγραφές ασφάλειας, καθώς και ρυθμιστική εποπτεία και κανόνες για AI chatbots. Η παρουσίασή της εδώ αφορά την κατάθεση και τις προτεινόμενες προβλέψεις, όχι επιβεβαιωμένη εφαρμογή τους.
Πρόκειται για ευρύτερη πολιτική προστασίας στο διαδίκτυο, όχι για ειδικό «νόμο κατά του manosphere». Η πραγματική επίδραση τέτοιων μέτρων στον διαδικτυακό μισογυνισμό θα εξαρτηθεί από το τελικό κείμενο, την εφαρμογή και την αξιολόγησή τους.
Κάθε σχετική ρύθμιση χρειάζεται σαφείς ορισμούς, ανεξάρτητο έλεγχο και δυνατότητα προσφυγής. Η προστασία από απειλές και βία πρέπει να συνδυάζεται με την προστασία της νόμιμης πολιτικής διαφωνίας.
Συμπέρασμα
Η άνοδος της ακροδεξιάς συνδέει πραγματικές κοινωνικές δυσκολίες με πολιτικές αφηγήσεις που προσφέρουν εχθρούς και υποσχέσεις αποκατάστασης της τάξης. Το manosphere και ορισμένοι influencers μπορούν να συμβάλλουν σε αυτή τη διαδικασία, μεταφέροντας την προσωπική δυσαρέσκεια σε αντιφεμινιστικές και αντιδραστικές ερμηνείες. Η συμβολή αυτή χρειάζεται τεκμηρίωση και δεν δικαιολογεί εύκολες εξισώσεις ή βεβαιότητες για την ψήφο.
Ο Καναδάς προσφέρει ένα συγκεκριμένο παράδειγμα αναγνώρισης του βίαιου μισογυνισμού και, χωριστά, προτάσεων για ασφαλέστερες ψηφιακές πλατφόρμες. Δεν αποτελεί απόδειξη ότι υπάρχει μια έτοιμη ή συνολική λύση.
Μια αποτελεσματική δημοκρατική απάντηση χρειάζεται κοινωνική αξιοπιστία, προστασία των δικαιωμάτων και κοινότητες στις οποίες οι άνθρωποι μπορούν να βρουν αξιοπρέπεια και στήριξη χωρίς να χρειάζεται να μισήσουν κάποιον άλλον.
Πηγές
Ομοσπονδιακή εκλογική αρχή Γερμανίας — Αποτελέσματα 2025 και σύγκριση με το 2021
Ribeiro et al. — The Evolution of the Manosphere Across the Web
Knüpfer, Schwemmer & Heft — Politicization and Right-Wing Normalization on YouTube
Hosseinmardi et al. — Examining the Consumption of Radical Content on YouTube
Reuters, 10 Ιουνίου 2026 — Η κατάθεση της νέας καναδικής πρότασης ψηφιακής ασφάλειας
