Η παγκόσμια οικονομία νοσεί από μια βαθιά και διευρυνόμενη ανισότητα, όμως η πολιτική ηγεσία παραμένει απελπιστικά αδρανής. Σε άρθρο τους στο επιστημονικό περιοδικό Nature (Σεπτέμβριος 2026), διακεκριμένοι επιστήμονες —μεταξύ των οποίων ο νομπελίστας οικονομικών Joseph E. Stiglitz, η Jayati Ghosh και η Winnie Byanyima— υπογραμμίζουν ότι η επιστημονική γνώση για τη φτώχεια και τον πλούτο παραμένει κατακερματισμένη και συχνά απρόσιτη για τη λήψη αποφάσεων.
Για να γεφυρωθεί αυτό το κενό, οι συγγραφείς προτείνουν τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου επιστημονικού οργάνου στα πρότυπα της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC): του Διεθνούς Πάνελ για την Ανισότητα (International Panel on Inequality - IPI).
Τα σοκαριστικά δεδομένα της παγκόσμιας ανισότητας
Η μελέτη παραθέτει τα πιο πρόσφατα στοιχεία που αποτυπώνουν το χάσμα μεταξύ της οικονομικής ελίτ και της πλειοψηφίας του πληθυσμού. Το πλουσιότερο 10% των ενηλίκων παγκοσμίως καρπώνεται πάνω από το 53% του παγκόσμιου εισοδήματος, την ώρα που το φτωχότερο 50% λαμβάνει μόλις το 8%. Η συγκέντρωση μάλιστα είναι ακόμη πιο ακραία. Το πλουσιότερο 10% κατέχει σχεδόν τα τρεις τέταρτα (75%) του παγκόσμιου πλούτου, ενώ το φτωχότερο μισό του πλανήτη μόλις το 2%.
Από τα 280 τρισεκατομμύρια δολάρια νέου πλούτου που δημιουργήθηκαν μεταξύ 2000 και 2024, το πλουσιότερο 1% οικειοποιήθηκε το 41%, ενώ το φτωχότερο 50% έλαβε λιγότερο από το 1%. Υπολογίζεται, ακόμη, ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία θα μεταβιβαστούν σε κληρονόμους 70 τρισεκατομμύρια δολάρια, παγιώνοντας μια νέα «πλουτοκρατία» που κληρονομεί την εξουσία και τον πλούτο της.
Πώς η ανισότητα διαβρώνει τις κοινωνίες
Οι ερευνητές εξηγούν ότι η ανισότητα δεν είναι απλώς αριθμοί, αλλά καθορίζει τις ζωές των ανθρώπων. Για παράδειγμα, στην Κένυα, ένα παιδί από πλούσια οικογένεια έχει 1 στις 2 πιθανότητες να σπουδάσει μετά το γυμνάσιο, ενώ για ένα κορίτσι από φτωχή οικογένεια η πιθανότητα πέφτει στο 1 στα 100.
Παράλληλα, οι χώρες με υψηλή ανισότητα έχουν 7 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να υποστούν διάβρωση των δημοκρατικών τους θεσμών, καθώς ο συγκεντρωμένος πλούτος μετατρέπεται σε πολιτική επιρροή, έλεγχο των ΜΜΕ και αλλοίωση των κανόνων φορολογίας.
Τι θα κάνει το νέο Παγκόσμιο Πάνελ (IPI)
Το προτεινόμενο IPI —που έχει ήδη τη στήριξη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, της Αφρικανικής Ένωσης και 600 και πλέον οικονομικών εμπειρογνωμόνων— θα επικεντρωθεί σε τέσσερις πυλώνες:
Αντικειμενική μέτρηση: Εναρμόνιση των δεδομένων (καθώς οι επίσημες έρευνες συχνά υποεκτιμούν τα εισοδήματα των υπερπλουσίων που κρύβονται σε φορολογικούς παραδείσους).
Αναγνώριση των αιτίων: Ανάλυση του πώς η απορρύθμιση της αγοράς, η εξασθένηση των συνδικάτων, η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και η κλιματική κρίση διευρύνουν το χάσμα.
Καταγραφή των συνεπειών: Τεκμηρίωση του πώς η ανισότητα υποσκάπτει την οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή.
Αξιολόγηση πολιτικών: Καταγραφή των μέτρων (φορολογία πλούτου, δημόσιες υπηρεσίες, εργασιακά δικαιώματα) που πέτυχαν ή απέτυχαν διεθνώς, ώστε οι κυβερνήσεις να μην έχουν δικαιολογίες αδράνειας.
Πηγή: Stiglitz, J. E. et al. (2026). "Why we need an International Panel on Inequality", Nature, 657, 345–348.
#Inequality #JosephStiglitz #Economics #NatureJournal
