Στο πολιτιστικό κέντρο DEPO στο Τοπχανέ της Κωνσταντινούπολης, η έκθεση «Stories of Migration: Art, Resistance and Solidarity Across Borders» επαναπροσδιορίζει τη μετανάστευση όχι ως μια αφηρημένη στατιστική ή πολιτικό πρόβλημα, αλλά ως ένα σύνθετο, βαθιά βιωματικό πλέγμα απώλειας, προσαρμογής, επανασύνδεσης και αντίστασης.
Πέντε καλλιτέχνες —η Περσεφόνη Μύρτσου, ο Αντέλ Ταμάμ, ο Αρά Χαλίμ, η Ιρμάκ Σουζάν Ερτάς και ο Σαΐντ Μιρσεκάρι— διασταυρώνουν τις διαδρομές τους χρησιμοποιώντας ζωγραφική, βίντεο, ποίηση, φωτογραφία και εικαστικές εγκαταστάσεις. Το εγχείρημα, που αναπτύχθηκε μέσα από τη συνεργασία των δικτύων mezopArt, BAK Basecamp, New Women Connectors, HürAdalar και VAHA, ξεκίνησε από την Πρίστινα τον Σεπτέμβριο του 2025, πέρασε από το Ίδρυμα Armaş και την Ουτρέχτη, για να καταλήξει στην Κωνσταντινούπολη.
Όπως επισημαίνει η διευθύντρια του mezopArt, Ιλκάι Μπιλγκίτς, η αφετηρία δεν ήταν η δημιουργία μιας φιλανθρωπικής έκθεσης «για» τη μετανάστευση, αλλά η διεκδίκηση ζωτικού χώρου ώστε οι εκτοπισμένοι δημιουργοί να συνεχίσουν την καλλιτεχνική τους πορεία. Οι ίδιοι οι συμμετέχοντες απορρίπτουν κατηγορηματικά την ετικέτα του «μετανάστη καλλιτέχνη», μια θεσμική κατηγοριοποίηση που συχνά εγκλωβίζει, εργαλειοποιεί και επισκιάζει την αυτόνομη δημιουργική τους ταυτότητα.
Το «Άγιο Νερό του Armaş»: Όταν η γη θυμάται τους εκτοπισμούς
Κεντρική θέση στην έκθεση κατέχει το έργο της Περσεφόνης Μύρτσου, η οποία επιχειρεί μια προσωπική και συλλογική χαρτογράφηση της μνήμης. Η εικαστικός φέρνει σε παράλληλο διάλογο την ιστορία του Armaş/Akmeşe —σημαντικού αρμενικού θρησκευτικού και μεταξουργικού κέντρου που καταστράφηκε και εκτοπίστηκε το 1915, για να κατοικηθεί αργότερα από μουσουλμάνους της Ελλάδας στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληθυσμών— με την οικογενειακή ιστορία των παππούδων της, οι οποίοι εκδιώχθηκαν από την Ανατολική Θράκη το 1924 και εγκαταστάθηκαν στο Αγιονέρι Θεσσαλονίκης.
Η Μύρτσου αποφεύγει την απλουστευτική εξίσωση των ιστορικών γεγονότων, εστιάζοντας στην κοινή εμπειρία του βίαιου εκτοπισμού. Μετατρέπει σε οργανική ύλη τις προφορικές μαρτυρίες, χρησιμοποιώντας σιτάρι, κουκούλια μεταξοσκώληκα, φύλλα μουριάς, λεβάντα και αρχειακά τεκμήρια. Σπειροειδείς και τελετουργικές διατάξεις σπόρων απλώνονται στο δάπεδο του DEPO, αναδεικνύοντας τη γη όχι ως παθητικό φόντο, αλλά ως ζωντανό ιστορικό αρχείο που διασώζει τις αλήθειες που το επίσημο κράτος και τα έγγραφα επιχειρούν να διαγράψουν.
Σε μια εποχή που οι κυβερνήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο σκληραίνουν την αντιμεταναστευτική τους πολιτική, ορθώνοντας φράχτες και νομιμοποιώντας τις βίαιες επαναπροωθήσεις, η έκθεση στο DEPO υπενθυμίζει ότι η μνήμη και η αλληλεγγύη δεν γνωρίζουν σύνορα. Η τέχνη μετατρέπεται σε εργαλείο ορατότητας, αποκαλύπτοντας τις ανθρώπινες ιστορίες που κρύβονται πίσω από τη συνοριακή βία και διεκδικώντας το δικαίωμα στη συλλογική επούλωση και την επανεισαγωγή της δικαιοσύνης. Η έκθεση διαρκεί έως τις 6 Οκτωβρίου 2026.
