Οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται λιγότερο από τους άνδρες στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Το 2024, το μη προσαρμοσμένο μισθολογικό χάσμα στην ΕΕ διαμορφώθηκε στο 11,8%, ενώ στην Ελλάδα έφτασε το 13,4%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat. Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη διαφάνεια στις αμοιβές επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις ανισότητες, ενισχύοντας την πρόσβαση των εργαζομένων σε μισθολογικά στοιχεία και τους μηχανισμούς διεκδίκησης ίσης αμοιβής.
Στον κλάδο της πληροφορικής και των επικοινωνιών, το χάσμα έφτασε το 25,3%, από 24,9% το 2023 και 24,5% το 2022. Στο εμπόριο παρέμεινε στο 20,1%, ενώ στις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες διαμορφώθηκε στο 19%. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η συνολική εικόνα της χώρας αποκρύπτει ακόμη μεγαλύτερες αποκλίσεις σε συγκεκριμένους κλάδους.
ΕΛΣΤΑΤ
Η ηλικία αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 το χάσμα έφτασε το 21,5% στους εργαζομένους ηλικίας 65 ετών και άνω, ενώ στην ομάδα 55–64 ετών διαμορφώθηκε στο 16,4%. Στους εργαζομένους ηλικίας 25–34 ετών ήταν 6,4%, έναντι 11,9% στην ηλικιακή ομάδα 35–44 ετών. Η εικόνα αυτή συνάδει με τη διαπίστωση ότι οι μισθολογικές αποκλίσεις συχνά διευρύνονται όσο εξελίσσεται ο επαγγελματικός βίος, αν και η πορεία διαφέρει ανά ηλικιακή ομάδα.
Το νέο σχέδιο Νόμου
Το νέο πλαίσιο κανόνων για τη διαφάνεια στις αμοιβές και την αντιμετώπιση των μισθολογικών διακρίσεων εισάγει το υπό επεξεργασία σχέδιο νόμου του υπουργείου Εργασίας, «Ενίσχυση της εφαρμογής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας», ενσωματώνοντας την Οδηγία (ΕΕ) 2023/970. Οι διατάξεις αφορούν τόσο τη διαδικασία πρόσληψης όσο και τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης, προβλέποντας υποχρεώσεις ενημέρωσης των υποψηφίων και των εργαζομένων, καθώς και μηχανισμούς ελέγχου των μισθολογικών ανισοτήτων.
Ειδικότερα, κατά τη διαδικασία επιλογής προσωπικού, οι εργοδότες θα υποχρεούνται να ενημερώνουν τους υποψηφίους για την αμοιβή ή το μισθολογικό εύρος της θέσης, καθώς και για τη σχετική συλλογική σύμβαση εργασίας, εφόσον εφαρμόζεται. Παράλληλα, δεν θα επιτρέπεται να ζητούν πληροφορίες για τις προηγούμενες αποδοχές των υποψηφίων, ενώ οι διαδικασίες πρόσληψης θα πρέπει να είναι ουδέτερες ως προς το φύλο και απαλλαγμένες από διακρίσεις.
Στόχος των ρυθμίσεων είναι να περιοριστούν οι πρακτικές που αναπαράγουν μισθολογικές ανισότητες ήδη από το στάδιο της πρόσληψης, ενισχύοντας τη δυνατότητα των εργαζομένων να γνωρίζουν τους όρους αμοιβής και να διεκδικούν ίση μεταχείριση.
Ο ρόλος των συλλογικών συμβάσεων εργασίας
Το νομοσχέδιο συνδέει τη διαφάνεια στις αμοιβές με την ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Ειδικότερα, προβλέπει ότι, όταν εφαρμόζεται συλλογική σύμβαση, τεκμαίρεται καταρχήν ότι δεν υπάρχουν αδικαιολόγητες μισθολογικές διακρίσεις, ενώ οι συλλογικές συμβάσεις μπορούν να αξιοποιούνται ως βάση για τη διαμόρφωση των μισθολογικών δομών στις επιχειρήσεις.
Η εφαρμογή συλλογικής σύμβασης, ωστόσο, δεν απαλλάσσει τον εργοδότη από την υποχρέωση να διαμορφώνει κατηγορίες θέσεων που αποτυπώνουν ορθά την αξία της εργασίας στον οργανισμό. Παράλληλα, η Επιθεώρηση Εργασίας διατηρεί το δικαίωμα ελέγχου και επιβολής κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβάσεων.
Με τις συγκεκριμένες προβλέψεις επιδιώκεται, σύμφωνα με το υπουργείο, η απλοποίηση των διαδικασιών για επιχειρήσεις που εφαρμόζουν συλλογικές συμβάσεις, χωρίς να περιορίζεται η προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Ταυτόχρονα, η αξιοποίηση των συλλογικών ρυθμίσεων ως βάσης για τις μισθολογικές δομές αποσκοπεί στην ενίσχυση των κινήτρων για τη σύναψη περισσότερων συλλογικών συμβάσεων.
Μισθολογικές δομές με αντικειμενικά κριτήρια
Οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να διαθέτουν τεκμηριωμένες μισθολογικές δομές, οι οποίες θα βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια, ουδέτερα ως προς το φύλο. Θα πρέπει, επίσης, να προβλέπουν σαφή διαδικασία αξιολόγησης και αναθεώρησης των αμοιβών.
Οι εργαζόμενοι θα έχουν τη δυνατότητα να ζητούν πληροφορίες τόσο για το ατομικό επίπεδο αμοιβής τους όσο και για τον μέσο μισθό ανδρών και γυναικών που εκτελούν όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας, χωρίς να αποκαλύπτονται στοιχεία που επιτρέπουν την ταυτοποίηση συγκεκριμένων προσώπων.
Με τον τρόπο αυτό, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να ενισχύσει την πρόσβαση των εργαζομένων σε πληροφορίες που είναι απαραίτητες για να διαπιστώνουν ενδεχόμενες μισθολογικές διακρίσεις και να διεκδικούν τη διόρθωσή τους.
Υποχρεωτική καταγραφή του μισθολογικού χάσματος
Στο νομοσχέδιο θεσπίζεται, επίσης, υποχρέωση παρακολούθησης και καταγραφής του μισθολογικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών. Οι επιχειρήσεις θα καλούνται να υποβάλλουν στοιχεία για το συνολικό μισθολογικό χάσμα, τις διαφορές στις πρόσθετες αμοιβές και τα μπόνους, το διάμεσο μισθολογικό χάσμα, καθώς και τις διαφορές ανά κατηγορία εργαζομένων.
Η συχνότητα υποβολής των στοιχείων θα διαφοροποιείται ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Για τις επιχειρήσεις με 250 εργαζομένους και άνω προβλέπεται ετήσια υποβολή, ενώ για μικρότερες επιχειρήσεις συγκεκριμένων κατηγοριών προβλέπεται υποβολή ανά τριετία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για μισθολογικές διαφορές ίσες ή μεγαλύτερες του 5%, όταν αυτές δεν δικαιολογούνται από αντικειμενικά κριτήρια. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο εργοδότης θα υποχρεούται να προχωρήσει σε διορθωτικές παρεμβάσεις και να αναμορφώσει τη μισθολογική δομή της επιχείρησης.
Ενισχύεται η δικαστική προστασία των εργαζομένων
Το σχέδιο νόμου προβλέπει ενισχυμένα μέσα προστασίας για τους εργαζομένους που θεωρούν ότι έχουν υποστεί μισθολογικές διακρίσεις. Μεταξύ άλλων, θα μπορούν να ζητούν τα προβλεπόμενα στοιχεία για τις αμοιβές, να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη και να εκπροσωπούνται από συνδικαλιστικές οργανώσεις ή αρμόδιους φορείς ισότητας.
Η πρόσβαση σε στοιχεία για τις αμοιβές και η δυνατότητα δικαστικής διεκδίκησης αποτελούν βασικά εργαλεία για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, καθώς επιτρέπουν στους εργαζομένους να τεκμηριώνουν τις καταγγελίες τους και να ζητούν την αποκατάσταση της ίσης μεταχείρισης.
Σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας, το νέο πλαίσιο αποσκοπεί στη μεγαλύτερη διαφάνεια των μισθών, στην έγκαιρη ενημέρωση των υποψηφίων και των εργαζομένων και στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των αδικαιολόγητων μισθολογικών διαφορών.
Όπως έχει ανακοινωθεί, στο υπό επεξεργασία σχέδιο νόμου η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως έχει ενσωματώσει μέχρι στιγμής 65 προτάσεις που έχουν καταθέσει οι εθνικοί κοινωνικοί εταίροι, εκπρόσωποι εργαζομένων και εργοδοτών.
Τι άλλο προβλέπει το νομοσχέδιο
Πέρα από τις ρυθμίσεις για τη διαφάνεια στις αμοιβές, το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει παρεμβάσεις για ασφαλιστικά και εργασιακά ζητήματα.
Ένταξη ειδικοτήτων του ΕΣΥ και του ΕΚΑΒ στα βαρέα και ανθυγιεινά
Προβλέπεται η ένταξη συγκεκριμένων κατηγοριών εργαζομένων στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, μεταξύ των οποίων νοσηλευτές, βοηθοί νοσηλευτών, οδηγοί και βοηθοί ασθενοφόρων – διασώστες. Για τις συγκεκριμένες ειδικότητες προβλέπεται δυνατότητα συνταξιοδότησης στο 62ο έτος, με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης, εκ των οποίων τα 12 στις αντίστοιχες ειδικότητες. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα αναγνώρισης και εξαγοράς προηγούμενου χρόνου απασχόλησης για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων προϋποθέσεων, καθώς και εξομοίωση των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης με εκείνες που ισχύουν για αντίστοιχες ειδικότητες του πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ.
Αναγνώριση της μαθητείας ως προϋπηρεσίας
Ο χρόνος μαθητείας στις ΕΠΑ.Σ. Μαθητείας της ΔΥΠΑ προβλέπεται να αναγνωρίζεται ως πρακτική άσκηση ή προϋπηρεσία για την απόκτηση, την αναβάθμιση ή την επέκταση επαγγελματικής άδειας και πιστοποίησης.
Απομακρυσμένη συμμετοχή στην επίλυση εργατικών διαφορών
Δίνεται η δυνατότητα απομακρυσμένης συμμετοχής στη διαδικασία επίλυσης εργατικών διαφορών στην Επιθεώρηση Εργασίας, διευκολύνοντας την πρόσβαση των ενδιαφερομένων στη διαδικασία.
Ψηφιακό Μητρώο Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας
Θεσμοθετείται Ψηφιακό Μητρώο Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, μέσω του οποίου οι οργανώσεις θα μπορούν να καταθέτουν ηλεκτρονικά τις συλλογικές ρυθμίσεις. Η δημιουργία του μητρώου αποσκοπεί στην ευκολότερη πρόσβαση των πολιτών στο περιεχόμενο των συμβάσεων και στην παρακολούθηση της κάλυψης των εργαζομένων από αυτές.
Οι παραπάνω ρυθμίσεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο παρεμβάσεων στην αγορά εργασίας, με επίκεντρο τη διαφάνεια των αμοιβών, την αντιμετώπιση των διακρίσεων, την ασφαλιστική μεταχείριση συγκεκριμένων επαγγελματικών κατηγοριών και την πρόσβαση στις συλλογικές εργασιακές ρυθμίσεις.
