Η ψηφοφορία της Γενικής Συνέλευσης του Ο.Η.Ε. της 4ης Σεπτεμβρίου 2026, κατά τη διάρκεια της 80ής συνόδου του Οργανισμού, για το ψήφισμα «Correct the Map» μέλλει να αποτελέσει μια ιστορική στιγμή. Το ψήφισμα, που οργανώθηκε με πρωτοβουλία του Τόγκο και στηρίχθηκε από τα 55 κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, πέρασε με συντριπτική πλειοψηφία: 164 ψήφους υπέρ, 6 αποχές και μία ψήφο κατά.
Όπως θα το φανταζόμασταν αυτή η μια χώρα είναι οι Η.Π.Α. του Ντόναλτ Τράμπ. Η χώρα του MAGA δεν θέλει να μικρύνει.
Ο πρόεδρος Τράμπ δεν αφήνει ημέρα να περάσει, χωρίς να το υπενθυμίζει με κάθε ευφάνταστο τρόπο.
Η απόφαση του Ο.Η.Ε., αν και δεν είναι δεσμευτική, ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, τους οργανισμούς και τα σχολεία να υιοθετήσουν τη νέα χαρτογραφική προβολή «Equal Earth», έναντι της Μερκατορικής προβολής που χρησιμοποιείται συντριπτικά σε όλο τον κόσμο για την αποτύπωση κάθε είδους χαρτών από το 1569.
Τι πρόβλημα έχουν οι χάρτες μας;
Η ανθρωπότητα, σε όλη τη χρονική της διαδρομή, δεν σταμάτησε ποτέ την προσπάθειά της να απεικονίσει τον κόσμο που την περιβάλλει. Η εμφάνιση της γεωμετρίας, μεταγενέστερα της χαρτογραφίας και, βέβαια, η αντίληψη του σχήματος του πλανήτη πάνω στον οποίο ζούμε δημιούργησαν ένα σημαντικό ζήτημα.
Υπάρχει σωστός τρόπος να απεικονίσουμε, να προβάλουμε ένα τρισδιάστατο σφαιρικό, ή πιο σωστά, γεωδαιτικό σχήμα σε μια δισδιάστατη επιφάνεια; Η απάντηση είναι όχι. Είναι αδύνατο να γίνει χωρίς παραμορφώσεις, είτε σε παγκόσμιο είτε σε τοπικό επίπεδο.
Η ιστορική τομή ήρθε το 1569, όταν ο Φλαμανδός γεωγράφος και χαρτογράφος Γεράρδος Μερκάτορ (Gerardus Mercator) δημιούργησε έναν παγκόσμιο χάρτη χρησιμοποιώντας μια προβολή που παρουσίαζε τις γραμμές σταθερής ναυτικής πλοήγησης (λοξοδρομίες) ως ευθείες γραμμές. Ακριβώς αυτό το χαρακτηριστικό της Μερκατορικής προβολής, δηλαδή η δυνατότητα της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας να ακολουθεί σταθερές πορείες, οδήγησε στην επικράτησή της σε όλο τον κόσμο. Ακόμη και στις μέρες μας, η πλειοψηφία των ψηφιακών εργαλείων που διαθέτουμε, οι επώνυμοι διαδικτυακοί χάρτες και τα GPS που έχουμε στα αυτοκίνητά μας χρησιμοποιούν τη Μερκατορική προβολή.
Όμως η προβολή αυτή, αν και απεικονίζει με ακρίβεια το σχήμα των ηπειρωτικών μαζών και των ακτογραμμών, ειδικά σε τοπικό επίπεδο, εμφανίζει παραμορφωμένο το μέγεθος και το εμβαδόν τους, ιδιαίτερα κοντά στους πόλους. Αποτέλεσμα αυτού είναι η Βόρεια Αμερική ή η Βόρεια Ασία να εμφανίζεται πολύ μεγαλύτερη από την Αφρική, η Ευρώπη να εμφανίζεται σχεδόν ισομεγέθης με τη Νότια Αμερική και η Ανταρκτική να εμφανίζεται τεράστια. Γεγονός που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Η ασυνείδητη αντίληψη της εικόνας του κόσμου μας
Η εικόνα των χαρτών, που παρουσιάζει μεγεθυμένες τις χώρες του βορρά και του δυτικού κόσμου σε σύγκριση με την Αφρική, τη Νότια Ασία και τη Νότια Αμερική, επισημάνθηκε από αρκετούς αναλυτές της Κριτικής Γεωγραφίας και των Μετα-αποικιακών Σπουδών. Σημείωσαν πως ο χάρτης δεν είναι μια αθώα αποτύπωση των ηπείρων, αλλά ένα πολιτικό εργαλείο που επί αιώνες «σμίκρυνε» τον Παγκόσμιο Νότο, καλλιεργώντας μια υποσυνείδητη αίσθηση γεωπολιτικής υπεροχής της Δύσης.
Αποφεύγοντας συνωμοσιολογικούς ατραπούς, δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε τον Μερκάτορ και τους υπόλοιπους πρωτοπόρους χαρτογράφους του 16ου αιώνα για μια κρυφή ατζέντα υποβάθμισης του Παγκόσμιου Νότου. Το μόνο που έκαναν ήταν να λύσουν ένα μαθηματικό πρόβλημα για να βοηθήσουν τους ναυτικούς. Όμως δεν μπορεί να παραβλεφθεί η χρονική συγκυρία. Η Ευρώπη αποτέλεσε το κέντρο της παγκόσμιας χαρτογράφησης κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης της αποικιοκρατίας.
Ο παγκόσμιος χάρτης και η εικόνα που έδινε για τον κόσμο έγιναν παγκόσμιο πρότυπο όταν η Ευρώπη σε πρώτη φάση και ο Δυτικός Κόσμος εν συνεχεία πραγματοποίησαν τον αποικιακό τους επεκτατισμό στον υπόλοιπο πλανήτη. Η κατάληψη εδαφών, η εμπορική και οικονομική εκμετάλλευση των φυσικών τους πόρων, η πολιτιστική και πληθυσμιακή αλλοίωση των ιθαγενών πληθυσμών των εδαφών αυτών και εν τέλη η πολιτική υποταγή των τελευταίων, διέθετε και την κατάλληλη χαρτογραφική απεικόνιση, μια εικόνα που στήριζε όσα διαδραματίζονταν.
Αυτό που με βεβαιότητα πρέπει να επισημανθεί είναι η επιρροή της εικόνας στο συλλογικό υποσυνείδητο. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε συγκεκριμένα οπτικά μοτίβα χτίζει αυτό που θεωρούμε «φυσιολογικό» και αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Παράλληλα, το μέγεθος τείνει να συνδέεται με την ισχύ, την επιρροή και την αξία. Όταν αυτή η βιολογική προκατάληψη μεταφέρεται στους χάρτες, μετατρέπεται σε γεωπολιτική αντίληψη. Αναρίθμητα παιδιά, για περισσότερους από πέντε αιώνες, μεγάλωσαν βλέποντας καθημερινά χάρτες όπου ο παγκόσμιος Βορράς εμφανίζεται τεράστιος-ισχυρός, σε αντίθεση με τον μικρότερο-αδύναμο Νότο.
Οι χάρτες αυτοί καθοδήγησαν την εκπαίδευση, τροφοδότησαν τη φαντασία και επηρέασαν τις συλλογικές αντιλήψεις. Αντιλήψεις που φτάνουν έως τις μέρες μας, στους εκατομμύρια χρήστες των ψηφιακών χαρτογραφικών εργαλείων.
Equal Earth: Ο κόσμος στο πραγματικό του μέγεθος
Η χαρτογραφική προβολή Equal Earth που υιοθετήθηκε από τον Ο.Η.Ε., δημιουργήθηκε το 2018 από μια διεθνή χαρτογραφική ομάδα (Tom Patterson, Bernhard Jenny, Bojan Šavrič). Βελτιώνοντας παλαιότερες προτάσεις προβολών, όπως η Eckert IV (1906) και η Robinson (1963), αποτελεί μια ψευδοκυλινδρική προβολή ίσου εμβαδού. Αυτό σημαίνει πως απεικονίζει το πραγματικό σχετικό μέγεθος των ηπειρωτικών μαζών, θυσιάζοντας ελαφρώς το τέλειο σχήμα τους.
Αναμφίβολα, η ναυσιπλοΐα του 21ου αιώνα δεν χρειάζεται πλέον χάρτες του 16ου αιώνα για να χαράξει ναυτικές διαδρομές. Το σημαντικότερο είναι πως η νέα προβολή συμβάλλει στη γεωπολιτική ορατότητα του Παγκόσμιου Νότου, στη γνωστική δικαιοσύνη και αποτελεί ένα υπόμνημα ιστορικής αποκατάστασης του παρελθόντος. Η θέση αυτή αποκρυσταλλώθηκε στη δήλωση του υπουργού Εξωτερικών του Τόγκο:
«Ένας δίκαιος χάρτης δεν αλλάζει τη γεωγραφία του κόσμου, αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο».
Σίγουρα θα χρειαστεί χρόνος για την υιοθέτηση του νέου παγκόσμιου χάρτη και την προσαρμογή τόσο των κρατών συλλογικά όσο και ατομικά, για τον καθένα από εμάς. Δεν παύει, όμως, να αποτελεί αυτή η αλλαγή μια καθυστερημένη αφετηρία για έναν πιο δίκαιο, μικρό μπλε πλανήτη.
Πηγές
- United Nations. UN News (2026, 4 Σεπτεμβρίου).UN tells the world: Stop making Africa look small. [https://news.un.org/en/story/2026/09/1168284]
- Britannica Editors. "Mercator projection." Encyclopedia Britannica, September 6, 2026. [https://www.britannica.com/science/Mercator-projection]
- Battersby, S.E, Finn, M.P., Usery, E.L., Yamamoto, K.H. (2014). “Implications of Web Mercator and Its Use in Online Mapping”. Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization, 49(2), 85-101. [https://www.researchgate.net/publication/265895464_Implications_of_Web_Mercator_and_Its_Use_in_Online_Mapping]
- Kellaway, G.P. (1953). “Map Projections”. Methuen And Co. LTD, 114-119. [https://archive.org/details/mapprojections030823mbp/page/n129/mode/2up]- Said, E. W. (1979). “Orientalism”. Vintage Books.
- Wood, D. (1993). “The power of Maps”. Scientific American 268(5), 88-9
- Black, J. (1997). “Maps and politics”. University of Chicago Press.
- Lapon, L., Ooms, K., & De Maeyer, P. (2020). “The Influence of Map Projections on People’s Global-Scale Cognitive Map: A Worldwide Study”. ISPRS International Journal of Geo-Information, 9(4), 196. [https://www.mdpi.com/2220-9964/9/4/196]
- Equal Earth - Political Wall Map [https://equal-earth.com/index.html]
