Στις 14 Σεπτεμβρίου, οι ηγεσίες του ουαλικού Plaid Cymru, του Σκωτσέζικου Εθνικού Κόμματος (SNP) και του ιρλανδικού Sinn Féin συμφώνησαν στο Κάρντιφ ένα κοινό μνημόνιο συνεργασίας. Συμμετείχαν ο Ρουν απ Ίοργουερθ, ο Τζον Σουίνι, η Μισέλ Ο’Νιλ και η πρόεδρος του Sinn Féin, Μέρι Λου ΜακΝτόναλντ.
Το κείμενο που υπεγράφη υποστηρίζει το δικαίωμα κάθε λαού να αποφασίζει δημοκρατικά το μέλλον του και ζητά από τη βρετανική κυβέρνηση να προετοιμάσει και να διευκολύνει ενδεχόμενες συνταγματικές αλλαγές. Περιλαμβάνει επίσης συνεργασία στην οικονομία, στην αντιμετώπιση των ανισοτήτων και στην ενέργεια, καθώς και ρητή θέση υπέρ ενός μέλλοντος εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αναγνωρίζει, όμως, ότι κάθε χώρα θα ακολουθήσει τη δική της διαδικασία και τον δικό της χρόνο.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε με την κομματική ιδιότητα των συμμετεχόντων. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Βόρεια Ιρλανδία: η παρουσία της Ο’Νιλ δεν μετατρέπει την επανένωση σε κοινή θέση ολόκληρης της εκεί κυβέρνησης. Η συμφωνία δημιουργεί πολιτικό συντονισμό, χωρίς να προκηρύσσει δημοψηφίσματα ή να αλλάζει σύνορα.
Ουαλία: Αλλάζει τη σχέση με το Λονδίνο
Η μεγαλύτερη αλλαγή στην Ουαλία προηγήθηκε τον Μάιο. Στις εκλογές της 7ης Μαΐου 2026, το Plaid Cymru αναδείχθηκε πρώτο κόμμα με 43 από τις 96 έδρες του Senedd. Το Reform UK ακολούθησε με 34 και οι Εργατικοί περιορίστηκαν στις εννέα. Για πρώτη φορά από την έναρξη της αποκεντρωμένης διακυβέρνησης το 1999, οι Εργατικοί έχασαν την πρωτιά στο ουαλικό κοινοβούλιο.
Η κυβέρνηση του Ρουν απ Ίοργουερθ διεκδικεί πλέον περισσότερες αρμοδιότητες και οικονομικά εργαλεία: ευρύτερη φορολογική και δανειοληπτική δυνατότητα, έλεγχο της αστυνόμευσης και της δικαιοσύνης, καθώς και μεγαλύτερη εξουσία πάνω στις υποδομές και στους πόρους της χώρας. Η αντιπαράθεση με το Λονδίνο αφορά επομένως ήδη τον τρόπο διακυβέρνησης, ακόμη και πριν από οποιαδήποτε απόφαση για ανεξαρτησία.
Η εκλογική νίκη του Plaid, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με λαϊκή έγκριση της ανεξαρτησίας. Η ισχυρή παρουσία του Reform αποτυπώνει έναν ανταγωνιστικό και διαιρεμένο πολιτικό χώρο. Η κυβέρνηση πρέπει να πείσει και μέσα από την καθημερινή της απόδοση: τις υπηρεσίες υγείας, τη στέγαση, τις μεταφορές και τις οικονομικές προοπτικές.
Υπάρχει επίσης μια ουσιαστική διαφορά από τη Σκωτία: το 2016 η Ουαλία ψήφισε υπέρ του Brexit με 52,5%, ενώ η Σκωτία ψήφισε υπέρ της παραμονής με 62% και η Βόρεια Ιρλανδία με 55,8%. Μια νέα ουαλική ευρωπαϊκή προοπτική χρειάζεται συνεπώς νέα δημοκρατική υποστήριξη.
Σκωτία: Προς νέο δημοψήφισμα
Στη Σκωτία, το άμεσο πολιτικό ζήτημα είναι η ύπαρξη μιας συμφωνημένης διαδικασίας για δεύτερο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας.
Στις 10 Σεπτεμβρίου, ο Τζον Σουίνι ζήτησε από τον Βρετανό πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ να συμφωνήσουν έναν σαφή νομικό μηχανισμό. Είχαν προηγηθεί δηλώσεις του Μπέρναμ που άφηναν περιθώριο για δημοψήφισμα εφόσον υπήρχε η απαιτούμενη υποστήριξη στη Σκωτία. Το Λονδίνο, όμως, διευκρίνισε στη συνέχεια ότι δεν θεωρεί πως υπάρχει σήμερα τέτοια συναίνεση και επανέλαβε την υποστήριξή του στη διατήρηση του Ηνωμένου Βασιλείου.
Το θεσμικό εμπόδιο παραμένει ουσιαστικό. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε το 2022 ότι το σκωτσέζικο κοινοβούλιο δεν μπορεί, με τις υφιστάμενες αρμοδιότητές του, να νομοθετήσει μόνο του δημοψήφισμα ανεξαρτησίας. Η σχετική εξουσία χρειάζεται νόμιμη μεταβολή του σημερινού πλαισίου, όπως είχε συμβεί πριν από το δημοψήφισμα του 2014.
Η ευρωπαϊκή προοπτική ενισχύει το πολιτικό επιχείρημα του SNP, αλλά αφήνει ανοιχτές πρακτικές αποφάσεις. Μια ανεξάρτητη Σκωτία θα έπρεπε να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο για το νόμισμα, τα δημόσια οικονομικά και τη σχέση της με την υπόλοιπη βρετανική αγορά.
Ιρλανδία: Ανοιχτό ζήτημα επανένωσης
Η Δημοκρατία της Ιρλανδίας είναι μέλος της ευρωπαϊκής κοινότητας από το 1973. Επιπλέον, από την 1η Ιουλίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Οι προτεραιότητές της περιλαμβάνουν την ανταγωνιστικότητα, τις ευρωπαϊκές αξίες και την ασφάλεια. Στις αρχές Σεπτεμβρίου φιλοξένησε συζητήσεις για τη διεύρυνση, τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και τη δημοκρατική ανθεκτικότητα.
Το Δουβλίνο βρίσκεται επομένως μέσα στη διαδικασία λήψης ευρωπαϊκών αποφάσεων. Το συνταγματικό ερώτημα αφορά τη Βόρεια Ιρλανδία, η οποία παραμένει μέρος του Ηνωμένου Βασιλείου, και το ενδεχόμενο επανένωσης του νησιού.
Η συζήτηση απέκτησε πρόσθετη διεθνή προβολή μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ κατά την επίσκεψή του στην Ιρλανδία. Στις 12 Σεπτεμβρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε την επιθυμία να δει μια ενωμένη Ιρλανδία, μιλώντας μετά τη συνάντησή του με τον πρωθυπουργό Μίχολ Μάρτιν.
Η απόφαση, όμως, ανήκει στους ανθρώπους που ζουν εκεί. Η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής και η σχετική βρετανική νομοθεσία προβλέπουν συγκεκριμένη δημοκρατική διαδρομή. Ο αρμόδιος Βρετανός υπουργός οφείλει να προκηρύξει δημοψήφισμα όταν κρίνει πιθανό ότι η πλειοψηφία στη Βόρεια Ιρλανδία θα υποστήριζε την επανένωση. Για την πραγματοποίησή της απαιτείται πλειοψηφική συναίνεση και στις δύο δικαιοδοσίες του νησιού. Παραμένουν ανοιχτά ζητήματα για την αξιολόγηση αυτής της υποστήριξης και τον σχεδιασμό της διαδικασίας.
Στο ευρωπαϊκό σκέλος υπάρχει μια σημαντική ιδιαιτερότητα: το 2017 αναγνωρίστηκε σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ότι, εφόσον η επανένωση γίνει σύμφωνα με τη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής, ολόκληρη η επικράτεια της ενωμένης Ιρλανδίας θα αποτελεί μέρος της ΕΕ. Πρόκειται για διαφορετική περίπτωση από την αίτηση ένταξης ενός νέου ανεξάρτητου κράτους.
Καναδάς: Τι ισχύει για την «ένταξη στην ΕΕ»
Η περίπτωση του Καναδά συνδέεται κυρίως με την προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησής του από τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η εμπορική σύγκρουση επιδεινώνει τις διμερείς σχέσεις.
Στις 13 Σεπτεμβρίου, ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ ξεκαθάρισε ότι ο Καναδάς επιδιώκει μια ιδιαίτερη συμμαχία με την Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν αναζητά πλήρη ιδιότητα μέλους. Η δήλωση απαντούσε σε δημοσίευμα της Wall Street Journal για διερεύνηση ενός καθεστώτος «συνδεδεμένου μέλους». Ο όρος περιγράφει μια υπό συζήτηση ιδέα· δεν αποτελεί ήδη συμφωνημένο καθεστώς συμμετοχής.
Η προσέγγιση έχει ήδη συγκεκριμένο περιεχόμενο. Η εμπορική συμφωνία CETA εφαρμόζεται προσωρινά από το 2017. Ο Καναδάς συνδέθηκε το 2024 με τον δεύτερο πυλώνα του ερευνητικού προγράμματος Horizon Europe, ενώ στις 14 Φεβρουαρίου 2026 υπεγράφη συμφωνία για τη συμμετοχή του στο ευρωπαϊκό εργαλείο αμυντικών προμηθειών SAFE. Συνεργασία αναπτύσσεται επίσης στις κρίσιμες πρώτες ύλες, στην ενέργεια και στην τεχνολογία.
Αυτές οι συμφωνίες μπορούν να διευρύνουν τις οικονομικές και επιστημονικές σχέσεις χωρίς να δημιουργούν ευρωπαϊκή ιθαγένεια ή γενικό δικαίωμα ελεύθερης εγκατάστασης για τους Καναδούς. Τέτοιες αλλαγές θα χρειάζονταν ξεχωριστές, συγκεκριμένες ρυθμίσεις.
Η ευρωπαϊκή προοπτική χρειάζεται συγκεκριμένους όρους
Η πλήρης ένταξη στην ΕΕ αφορά, βάσει του ισχύοντος πλαισίου, ευρωπαϊκά κράτη που πληρούν τις προϋποθέσεις συμμετοχής. Απαιτεί διαπραγματεύσεις, συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό δίκαιο και έγκριση και κύρωση της συμφωνίας προσχώρησης από τα κράτη μέλη.
Επομένως, μια ανεξάρτητη Σκωτία ή Ουαλία θα χρειαζόταν διαδικασία ένταξης. Η προηγούμενη συμμετοχή τους μέσω του Ηνωμένου Βασιλείου δεν προσφέρει αυτόματη επιστροφή. Για τον Καναδά, η προϋπόθεση του ευρωπαϊκού κράτους αποτελεί πρόσθετο θεσμικό εμπόδιο σε οποιοδήποτε σενάριο πλήρους προσχώρησης.
Η πολιτική εικόνα που προκύπτει είναι μια αναζήτηση μεγαλύτερης δυνατότητας επιλογής: απέναντι στη συγκέντρωση εξουσίας στο Λονδίνο ή απέναντι στην οικονομική πίεση της Ουάσιγκτον. Η ευρωπαϊκή συνεργασία εμφανίζεται ως εργαλείο αυτής της προσπάθειας.
Για να αποκτήσουν, όμως, οι προτάσεις αυτές κοινωνικό περιεχόμενο, χρειάζονται σαφείς απαντήσεις για τη χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών, την εργασία, τη στέγαση, τη μετακίνηση και την προστασία των δικαιωμάτων. Στην περίπτωση της Ιρλανδίας, χρειάζονται επιπλέον έμπρακτες εγγυήσεις για όσους διατηρούν βρετανική ταυτότητα. Η αξιοπιστία κάθε σχεδίου θα κριθεί από το πόσο συγκεκριμένα εξηγεί τη μετάβαση και πόσο ισότιμα συμπεριλαμβάνει τους ανθρώπους που θα ζήσουν τις συνέπειές της.
#PlaidCymru #SNP #SinnFein #UnitedIreland #ScottishIndependence #EU
