πηγή φωτογραφίας: DTRocks / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Ο Ηλίας Κασιδιάρης βγαίνει από τη φυλακή και επιστρέφει σε ένα πολιτικό τοπίο πολύ διαφορετικό από εκείνο που άφησε πίσω του.
Η ακροδεξιά στην Ευρώπη έχει ενισχυθεί.
Η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς έχει μεγαλώσει.
Η μετανάστευση, η εγκληματικότητα, η ακρίβεια, η οικονομική ανασφάλεια και η πολιτική απογοήτευση έχουν γίνει ξανά βασικά εργαλεία πολιτικής κινητοποίησης.
Και κάπου εκεί, ένας άνθρωπος που πριν από λίγα χρόνια αποτελούσε μέρος της ηγεσίας μιας οργάνωσης η οποία κρίθηκε εγκληματική, επιχειρεί να επιστρέψει ως «αντισυστημικός πατριώτης».
Αυτό είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβουμε.
Δεν επιχειρείται απλώς μία πολιτική επιστροφή.
Επιχειρείται μία πολιτική επανεγγραφή της ιστορίας.
Η αποφυλάκιση δεν σβήνει την καταδίκη
Το γεγονός ότι ο Κασιδιάρης αποφυλακίζεται δεν σημαίνει ότι αθωώθηκε.
Δεν σημαίνει ότι «τελικά δεν βρέθηκε τίποτα».
Δεν σημαίνει ότι η υπόθεση της Χρυσής Αυγής κατέρρευσε.
Σημαίνει ότι εφαρμόζεται ο νόμος για την έκτιση της ποινής του.
Και αυτό είναι απολύτως σωστό.
Το κράτος δικαίου δεν λειτουργεί μόνο όταν μας αρέσει ο κρατούμενος. Αν ένας καταδικασμένος έχει συμπληρώσει τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος για την αποφυλάκισή του, πρέπει να αποφυλακιστεί.
Αλλά άλλο αυτό και άλλο η πολιτική λήθη.
Ο Κασιδιάρης έχει καταδικαστεί σε δύο βαθμούς για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Δεν καταδικάστηκε επειδή είχε «σκληρές απόψεις».
Δεν καταδικάστηκε επειδή ήταν εθνικιστής.
Δεν καταδικάστηκε επειδή ήταν κατά της μετανάστευσης.
Καταδικάστηκε επειδή το δικαστήριο έκρινε ότι συμμετείχε στη διοίκηση μιας εγκληματικής οργάνωσης που λειτουργούσε μέσα από τον πολιτικό μανδύα της Χρυσής Αυγής.
Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια.
Είναι ο πυρήνας ολόκληρης της υπόθεσης.
Η Χρυσή Αυγή δεν ήταν απλώς ένα «ακραίο κόμμα»
Εδώ ξεκινά σήμερα η μεγάλη παραχάραξη.
Ακούγεται όλο και συχνότερα ότι η Χρυσή Αυγή ήταν απλώς «ένα πολύ δεξιό κόμμα», ότι «το σύστημα τη φοβήθηκε», ότι «έκανε λάθη», αλλά ότι τελικά «τιμωρήθηκε υπερβολικά».
Αυτό το αφήγημα είναι εξαιρετικά βολικό.
Γιατί αφαιρεί από την ιστορία ό,τι την κάνει πραγματικά σκοτεινή.
Τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα.
Την επίθεση στους Αιγύπτιους αλιεργάτες.
Την επίθεση στα μέλη του ΠΑΜΕ.
Τα οργανωμένα τάγματα εφόδου.
Τη συστηματική βία απέναντι σε μετανάστες και πολιτικούς αντιπάλους.
Το παραστρατιωτικό ύφος.
Τα όπλα.
Τα ναζιστικά σύμβολα.
Τη στρατιωτική πειθαρχία των τοπικών οργανώσεων.
Αν αφαιρέσεις όλα αυτά, πράγματι μένει απλώς ένα «σκληρό εθνικιστικό κόμμα».
Το πρόβλημα είναι ότι πρέπει να αφαιρέσεις σχεδόν ολόκληρη την πραγματικότητα.
πηγή φωτογραφίας: wikipedia
Ο Παύλος Φύσσας δεν είναι υποσημείωση
Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα είναι ίσως το πιο ισχυρό σύμβολο της υπόθεσης.
Όχι γιατί ήταν η μοναδική πράξη βίας.
Αλλά γιατί ήταν η στιγμή που ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας αναγκάστηκε να δει κάτι που μέχρι τότε είτε αγνοούσε είτε θεωρούσε περιθωριακό.
Ένας άνθρωπος δολοφονήθηκε από μέλος της Χρυσής Αυγής.
Πριν από τη δολοφονία κινητοποιήθηκε οργανωμένη ομάδα.
Υπήρξαν τηλεφωνικές επικοινωνίες.
Υπήρξε συντονισμός.
Το δικαστήριο δεν αντιμετώπισε το γεγονός σαν έναν τυχαίο καβγά δύο ανδρών έξω από μία καφετέρια.
Το ενέταξε στο συνολικό μοτίβο λειτουργίας της οργάνωσης.
Και αυτό είναι κάτι που σήμερα κάποιοι θα προτιμούσαν να ξεχαστεί.
Γιατί είναι πολύ πιο εύκολο να παρουσιάσεις τον Κασιδιάρη ως «διωκόμενο πολιτικό» όταν εξαφανίζεις από το κάδρο εκείνους που έπεσαν θύματα του μηχανισμού στον οποίο συμμετείχε.
Η βία δεν ήταν ατύχημα
Αυτό είναι επίσης σημαντικό.
Η Χρυσή Αυγή δεν είχε απλώς «κάποια βίαια μέλη».
Η βία αποτελούσε μέρος της πολιτικής της κουλτούρας.
Η εικόνα του ισχυρού άνδρα.
Η στρατιωτική πειθαρχία.
Η φυσική επιβολή.
Ο δρόμος.
Η ομάδα.
Η «τιμωρία» του αντιπάλου.
Η τρομοκράτηση του διαφορετικού.
Αυτό ήταν κομμάτι της ταυτότητας της οργάνωσης.
Και γι' αυτό η συζήτηση για τον Κασιδιάρη δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν σήμερα εμφανίζεται με κοστούμι, αν μιλά πιο ήρεμα ή αν έχει αλλάξει το επικοινωνιακό του ύφος.
Ένα πολιτικό rebranding δεν αλλάζει από μόνο του το πολιτικό παρελθόν.
Τα όπλα δεν ήταν φαντασίωση των αντιπάλων του
Στο υλικό των ερευνών εμφανίστηκαν όπλα, φωτογραφίες με όπλα, στρατιωτικού τύπου δραστηριότητες και υλικό που παρέπεμπε σε παραστρατιωτική κουλτούρα.
Ο Κασιδιάρης είχε επίσης προφυλακιστεί για συμπληρωματική κατηγορία που αφορούσε διακεκριμένη οπλοκατοχή με σκοπό τον εφοδιασμό εγκληματικής οργάνωσης.
Δεν πρέπει να λέμε κάτι που δεν ισχύει: η σημερινή βασική καταδίκη του δεν αφορά παράνομη οπλοκατοχή.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα όπλα δεν υπήρξαν ποτέ στο ιστορικό της υπόθεσης.
Υπήρξαν.
Όπως υπήρξαν ναζιστικά σύμβολα.
Όπως υπήρξαν εικόνες στρατιωτικοποίησης.
Όπως υπήρξε μία οργάνωση που δεν έμοιαζε καθόλου με ένα συμβατικό κοινοβουλευτικό κόμμα.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι επιστρέφει
Ο Κασιδιάρης έχει δικαίωμα, ως πολίτης, να υπάρχει στη δημόσια ζωή μέσα στα όρια που του επιτρέπει ο νόμος.
Το αν μπορεί να είναι υποψήφιος ή να ηγηθεί κόμματος είναι άλλο ζήτημα και θα κριθεί θεσμικά.
Το ανησυχητικότερο όμως δεν είναι η προσωπική του φιλοδοξία.
Είναι ότι υπάρχει κοινό έτοιμο να τον ακολουθήσει.
Και αυτό δεν είναι θεωρία.
Το είδαμε ήδη με τους Σπαρτιάτες.
Μία δημόσια στήριξη από τον ίδιο αρκούσε ώστε ένα κόμμα που μέχρι τότε ήταν σχεδόν άγνωστο στο ευρύ κοινό να μπει στη Βουλή με περισσότερες από 240.000 ψήφους.
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει πραγματική πολιτική δεξαμενή.
Το ερώτημα είναι γιατί.
Δεν είναι όλοι οι υποστηρικτές του νεοναζί
Αυτό ίσως είναι το πιο άβολο σημείο.
Είναι εύκολο να πεις ότι όποιος ψηφίζει Κασιδιάρη είναι φασίστας και να τελειώσεις τη συζήτηση εκεί.
Μόνο που έτσι δεν εξηγείς τίποτα.
Ναι, υπάρχει ένα κομμάτι του ακροατηρίου του που είναι ιδεολογικά πολύ κοντά στον ακραίο εθνικισμό, στον αυταρχισμό, στην ξενοφοβία και σε ιστορικά φασιστικές αντιλήψεις.
Αλλά υπάρχουν και άνθρωποι που τον βλέπουν διαφορετικά.
Ως ψήφο τιμωρίας.
Ως εκδίκηση απέναντι στο πολιτικό σύστημα.
Ως «τον μόνο που τους φοβάται το σύστημα».
Ως κάποιον που «δεν μασάει».
Ως κάποιον που «θα βάλει τάξη».
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η δύναμη τέτοιων πολιτικών προσώπων.
Δεν χρειάζεται όλοι οι ψηφοφόροι τους να συμμερίζονται όλη την ιδεολογία τους.
Αρκεί να μοιράζονται την οργή τους.
Ο θυμός είναι το σημαντικότερο πολιτικό του κεφάλαιο
Ο Κασιδιάρης επιστρέφει σε μία κοινωνία κουρασμένη.
Κουρασμένη από σκάνδαλα.
Κουρασμένη από την ακρίβεια.
Κουρασμένη από υποσχέσεις.
Κουρασμένη από κυβερνήσεις που παρουσιάζονται ως «η μόνη λογική επιλογή».
Κουρασμένη από την αίσθηση ότι ισχυροί άνθρωποι δεν πληρώνουν ποτέ.
Και η άκρα δεξιά ξέρει να εκμεταλλεύεται αυτή την κόπωση εξαιρετικά καλά.
Δεν προσφέρει πάντα πραγματικές λύσεις.
Προσφέρει εχθρούς.
Ο μετανάστης.
Ο πολιτικός.
Ο αριστερός.
Ο δημοσιογράφος.
Ο δικαστής.
Ο «προδότης».
Ο «διεφθαρμένος».
Και όταν τα κοινωνικά προβλήματα μετατραπούν από σύνθετα φαινόμενα σε έναν κατάλογο εχθρών, η πολιτική γίνεται πολύ πιο εύκολη.
Δεν χρειάζεται να λύσεις τίποτα.
Αρκεί να δείξεις ποιον πρέπει να μισήσει ο κόσμος.
«Το σύστημα τον φοβάται»
Αυτό είναι ίσως το πιο επιτυχημένο αφήγημα που έχει χτιστεί γύρω από τον Κασιδιάρη.
Αν τον φυλακίζουν, τον φοβούνται.
Αν τον αποκλείουν από εκλογές, τον φοβούνται.
Αν τον κριτικάρουν τα μέσα ενημέρωσης, τον φοβούνται.
Αν δεν τον καλύπτουν, τον φιμώνουν.
Αν δικαιωθεί σε κάτι επιμέρους, τότε «κατέρρευσαν όλα».
Αν αποφυλακιστεί, «νίκησε το σύστημα».
Είναι ένας μηχανισμός που δεν μπορεί σχεδόν ποτέ να διαψευστεί.
Γιατί κάθε γεγονός μετατρέπεται σε επιβεβαίωση του ίδιου μύθου.
Και αυτό είναι πολιτικά πολύ ισχυρό.
Ο αυταρχισμός που βαφτίζεται «πυγμή»
Υπάρχει επίσης κάτι βαθύτερο.
Ένα μέρος της κοινωνίας δεν ενοχλείται από τον αυταρχισμό.
Τον αναζητά.
Σε εποχές αβεβαιότητας πολλοί άνθρωποι δεν ζητούν απαραίτητα καλύτερους θεσμούς.
Ζητούν έναν δυνατό άνθρωπο.
Κάποιον που «θα καθαρίσει».
Κάποιον που «δεν θα λογαριάσει κανέναν».
Κάποιον που «θα επιβάλει τον νόμο».
Εδώ η πολιτική βία μπορεί να μεταφραστεί ως αποφασιστικότητα.
Η επιθετικότητα ως αυθεντικότητα.
Η χυδαιότητα ως ειλικρίνεια.
Ο αυταρχισμός ως πυγμή.
Και εκεί βρίσκεται ένα από τα πιο επικίνδυνα χαρακτηριστικά του σύγχρονου ακροδεξιού λόγου.
Δεν χρειάζεται πλέον να σου πει ότι είναι αυταρχικός.
Θα σου πει ότι είναι «αποτελεσματικός».
Το νέο κόμμα δεν θα μοιάζει με τη Χρυσή Αυγή
Αυτό είναι σχεδόν βέβαιο.
Αν υπάρξει νέο πολιτικό εγχείρημα γύρω από τον Κασιδιάρη, δεν θα χρειάζεται να αντιγράψει αισθητικά τη Χρυσή Αυγή.
Το αντίθετο.
Θα πρέπει να απομακρυνθεί από αυτήν.
Λιγότερη στρατιωτική αισθητική.
Λιγότερα σύμβολα.
Λιγότερη ωμή γλώσσα.
Περισσότερα social media.
Περισσότερο TikTok.
Περισσότερη εικόνα «σύγχρονου πολιτικού».
Περισσότερη «ασφάλεια».
Περισσότερη «εθνική κυριαρχία».
Περισσότερη «ελευθερία λόγου».
Περισσότερη «αντισυστημική» ρητορική.
Αυτό είναι το σύγχρονο πρόσωπο της άκρας δεξιάς σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Το κοστούμι αλλάζει.
Η επικοινωνία βελτιώνεται.
Η γλώσσα εξευγενίζεται.
Οι βασικές πολιτικές ιδέες όμως μπορεί να παραμένουν σχεδόν ίδιες.
Η νέα γενιά δεν θυμάται
Και εδώ υπάρχει το πιο εύφορο έδαφος για το rebranding.
Ένας εικοσάχρονος σήμερα ήταν παιδί όταν δολοφονήθηκε ο Παύλος Φύσσας.
Δεν θυμάται την περίοδο που η Χρυσή Αυγή βρισκόταν στους δρόμους.
Δεν θυμάται τις επιθέσεις.
Δεν θυμάται την τηλεοπτική εικόνα της Κανέλλη.
Δεν θυμάται τις έρευνες.
Δεν θυμάται τις συλλήψεις.
Δεν θυμάται τι σήμαινε πολιτικά η φράση «τάγμα εφόδου».
Μπορεί να γνωρίζει τον Κασιδιάρη μόνο από ένα βίντεο στο TikTok.
Και εκεί βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος.
Όχι ότι οι νέοι άνθρωποι θα ξυπνήσουν ξαφνικά και θα γίνουν νεοναζί.
Αλλά ότι θα γνωρίσουν έναν πλήρως αποστειρωμένο Κασιδιάρη, χωρίς ιστορία.
Έναν άνθρωπο αποκομμένο από ό,τι προηγήθηκε.
Έναν «πολιτικό που το σύστημα φοβάται».
Και αν το παρελθόν εξαφανιστεί, το rebranding έχει ήδη κερδίσει.
Το πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με απαγορεύσεις
Υπάρχει και μία παγίδα για τη δημοκρατία.
Αν η απάντηση στην ακροδεξιά είναι αποκλειστικά «να τους απαγορεύσουμε», υπάρχει κίνδυνος να ενισχυθεί ακριβώς το αφήγημα που τους κρατά ζωντανούς.
Ότι είναι διωκόμενοι.
Ότι το σύστημα φοβάται τη φωνή τους.
Ότι δεν μπορούν να νικηθούν πολιτικά και γι' αυτό αποκλείονται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η δημοκρατία πρέπει να μένει αδρανής απέναντι σε εγκληματικές οργανώσεις.
Το αντίθετο.
Πρέπει να εφαρμόζει τον νόμο αυστηρά.
Αλλά ο νόμος δεν αρκεί.
Γιατί δεν υπάρχει δικαστήριο που μπορεί να καταργήσει τον θυμό.
Δεν υπάρχει δικαστική απόφαση που μπορεί να λύσει την ακρίβεια.
Δεν υπάρχει απαγόρευση κόμματος που μπορεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Αν δεν αντιμετωπιστούν αυτά, πάντα θα εμφανίζεται κάποιος που θα τα μετατρέπει σε πολιτικό δηλητήριο.
Και γι' αυτό η συζήτηση δεν αφορά μόνο τον Κασιδιάρη
Ο Κασιδιάρης είναι πρόσωπο.
Το φαινόμενο είναι μεγαλύτερο.
Όσο υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται ότι δεν έχουν πολιτική εκπροσώπηση, ότι δεν ακούγονται, ότι το κράτος τούς έχει εγκαταλείψει, ότι οι ισχυροί είναι ατιμώρητοι και ότι κανείς δεν ελέγχει τίποτα, τόσο θα υπάρχει χώρος για ανθρώπους που υπόσχονται «τάξη».
Και όσο τα δημοκρατικά κόμματα απαντούν μόνο με ηθικολογία, τόσο θα χάνουν.
Δεν αρκεί να πεις σε έναν θυμωμένο ψηφοφόρο ότι η επιλογή του είναι ανήθικη.
Πρέπει να του εξηγήσεις γιατί είναι επικίνδυνη.
Και ταυτόχρονα πρέπει να του δώσεις έναν λόγο να πιστέψει ότι η δημοκρατία μπορεί πράγματι να λειτουργήσει καλύτερα.
Δεν δικαιούται να ξαναγράψει το παρελθόν.
Αυτό, τελικά, είναι το ουσιαστικό σημείο.
Η αποφυλάκισή του είναι συνέπεια του κράτους δικαίου.
Η πολιτική του επιστροφή, αν επιχειρηθεί, είναι επίσης μέρος μιας δημοκρατικής διαδικασίας που θα κριθεί μέσα στα όρια του νόμου.
Αλλά τίποτα από αυτά δεν επιβάλλει κοινωνική αμνησία.
Ο Κασιδιάρης δεν επιστρέφει ως ένας άνθρωπος που «κάποτε είπε ακραία πράγματα».
Επιστρέφει ως καταδικασμένος για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Και η Χρυσή Αυγή δεν ήταν ένα κόμμα που απλώς «ξεπέρασε τα όρια».
Υπήρξαν νεκροί.
Υπήρξαν τραυματίες.
Υπήρξαν οργανωμένες επιθέσεις.
Υπήρξαν τάγματα εφόδου.
Υπήρξαν όπλα και παραστρατιωτική κουλτούρα.
Υπήρξαν ναζιστικά σύμβολα.
Υπήρξε μία οργάνωση που η ελληνική Δικαιοσύνη χαρακτήρισε εγκληματική.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι αν ο Ηλίας Κασιδιάρης μπορεί να ξαναμιλήσει πολιτικά.
Το ερώτημα είναι αν εμείς θα θυμόμαστε ποιος ακριβώς μιλά.
Γιατί η δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο όταν κάποιος επιχειρεί να την χτυπήσει.
Κινδυνεύει και όταν η κοινωνία ξεχνά τι έχει ήδη συμβεί.
Πηγές
- Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθηνών, απόφαση δευτέρου βαθμού για τη Χρυσή Αυγή, 2026.
- Απόφαση Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Αθηνών για τη Χρυσή Αυγή, 2020.
- Άρειος Πάγος, αποφάσεις σχετικά με τη συμμετοχή πολιτικών σχηματισμών που συνδέθηκαν με τον Ηλία Κασιδιάρη.
- ΕΡΤ, ρεπορτάζ για τη δίκη της Χρυσής Αυγής και τις ποινές του Εφετείου.
- Αθηναϊκό–Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, κάλυψη της απόφασης για την εγκληματική οργάνωση.
- Human Rights Watch, εκθέσεις για ρατσιστική και πολιτική βία στην Ελλάδα και τη Χρυσή Αυγή.
- Ρεπορτάζ Καθημερινής για το κατασχεθέν ψηφιακό υλικό, όπλα και παραστρατιωτικού τύπου δραστηριότητες.
- Δικογραφία και δικαστική κάλυψη για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα.
- Δικαστική κάλυψη για την επίθεση στους Αιγύπτιους αλιεργάτες και στα μέλη του ΠΑΜΕ.
- Reuters, κάλυψη της υπόθεσης των Σπαρτιατών και του πολιτικού ρόλου του Ηλία Κασιδιάρη.
