Γεννημένη ως Μάργκαρετ Έσθερ Τσαντ στο Ιλινόις το 1923, σπούδασε δημοσιογραφία και δημόσια υγεία στη Μινεσότα, όπου γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου. Μετά την αντιδικτατορική δράση και την εξορία, επέστρεψε στην Ελλάδα με τη Μεταπολίτευση αποφασισμένη να μην περιοριστεί στον συμβατικό ρόλο της «πρώτης κυρίας».
Το 1976 ίδρυσε την Ένωση Γυναικών Ελλάδος (ΕΓΕ), η οποία συσπείρωσε δεκάδες χιλιάδες μέλη και αποτέλεσε τη μαζικότερη πλατφόρμα για τη γυναικεία χειραφέτηση στη χώρα. Παράλληλα, ηγήθηκε διεθνών πρωτοβουλιών, όπως η ίδρυση του Κέντρου Γυναικών Μεσογείου το 1980, συνδέοντας το εγχώριο κίνημα με αντίστοιχες συλλογικότητες της Νότιας Ευρώπης, της Δυτικής Ασίας και της Βόρειας Αφρικής.
Η τομή στο Οικογενειακό Δίκαιο και η μάχη για τις αμβλώσεις
Η σημαντικότερη θεσμική παρακαταθήκη της συνδέεται με την πίεση που άσκησε η ΕΓΕ για τη ριζική αναθεώρηση του αστικού δικαίου. Με μαζικές διαδηλώσεις στους δρόμους, εκστρατείες ενημέρωσης, αλλά και με τη δυναμική συμμετοχή στελεχών της στις νομοπαρασκευαστικές επιτροπές, η οργάνωση σύγκρουστηκε με τα συντηρητικά αντανακλαστικά της εποχής. Η παρέμβαση αυτή υπήρξε καταλυτική για την ψήφιση του εμβληματικού Νόμου 1329/1983, ο οποίος κατήργησε οριστικά τον αναχρονιστικό θεσμό της προίκας, θεσμοθέτησε τον πολιτικό γάμο και τα συναινετικά διαζύγια και κατοχύρωσε τη διατήρηση του γυναικείου επωνύμου μετά τον γάμο και την ισότιμη γονική μέριμνα.
Παράλληλα, η Μαργαρίτα Παπανδρέου πρωτοστάτησε στον αγώνα για την κατοχύρωση της αυτοδιάθεσης του γυναικείου σώματος. Με παρεμβάσεις ακόμη και προς την Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος, συνέβαλε καθοριστικά στη νομιμοποίηση των αμβλώσεων το 1986 και στη μετέπειτα συγκρότηση της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων.
Διεθνής δράση για την ειρήνη και διαπολιτισμικός διάλογος
Ακόμη και μετά τη λύση του γάμου της το 1989, παρέμεινε δραστήρια στο πεδίο της διεθνούς διπλωματίας των λαών. Ίδρυσε το Κέντρο Έρευνας και Δράσης για την Ειρήνη (1988) και την ελληνοτουρκική πρωτοβουλία WinPeace (1996) μαζί με τη Ζεϊνέπ Οράλ, διακεκριμένη Τουρκάλα δημοσιογράφο, συγγραφέα, θεατρική κριτικό και ακτιβίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρήνη, προωθώντας τη διαπολιτισμική προσέγγιση και τον διάλογο μεταξύ γυναικών σε εμπόλεμες ζώνες, όπως η Παλαιστίνη και το Ιράκ.
Στην αυτοβιογραφία της «Έρωτας και Εξουσία», η ίδια συμπύκνωσε τη φιλοσοφία της σημειώνοντας πως επιδίωξε να φέρει «τη φωνή των γυναικών στους διαδρόμους της εξουσίας». Η διατήρηση του επωνύμου «Παπανδρέου» μέχρι το τέλος της ζωής της αποτελούσε, όπως δήλωνε, τη σφραγίδα μιας τεσσάρων δεκαετιών δημόσιας και επαγγελματικής διαδρομής ταυτισμένης με την πολιτική ιστορία του τόπου.
Η πολιτική της κηδεία θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή, 20 Σεπτεμβρίου, στις 10:00 π.μ. στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
