Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, στις κοινωνίες των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, τα φύλα ζούσαν σε συνθήκες σχετικής ισότητας. Οι γυναίκες εξασφάλιζαν έως και το 60% της τροφής και η μητρότητα ήταν σεβαστή.
Με την Αγροτική Επανάσταση, περίπου το 10.000 π.Χ., η εμφάνιση της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και της ιδιωτικής περιουσίας άλλαξε ριζικά την κοινωνική οργάνωση. Όπως ανέλυσε ο Φρίντριχ Ένγκελς, οι άνδρες θέλησαν να μεταβιβάσουν την περιουσία τους στους βιολογικούς τους κληρονόμους. Το αποτέλεσμα ήταν ο έλεγχος της γυναικείας αναπαραγωγικής ικανότητας. Η γυναίκα μετατράπηκε, ουσιαστικά, στο πρώτο ιδιωτικό περιουσιακό στοιχείο στην ιστορία της ανθρωπότητας.Ο έλεγχος της γυναικείας σεξουαλικότητας και αναπαραγωγής δεν αποτέλεσε, επομένως, μια δευτερεύουσα πτυχή της κοινωνικής οργάνωσης. Βρέθηκε στον πυρήνα της δημιουργίας και διατήρησης των πατριαρχικών δομών.
Όταν η υποταγή έγινε νόμος
Στους πρώτους μεγάλους πολιτισμούς, ο πόλεμος κατά των γυναικών πήρε νομική και θεσμική μορφή.Στη Μεσοποταμία, ο Κώδικας του Χαμουραμπί όριζε τη γυναίκα ως ιδιοκτησία του πατέρα ή του συζύγου της. Αν μια γυναίκα βιαζόταν, το έγκλημα αντιμετωπιζόταν ως «ζημιά» στην περιουσία του άνδρα της.
Στην αρχαία Ελλάδα, και ιδιαίτερα στην κλασική Αθήνα, η γυναίκα ήταν νομικά ανήλικη διά βίου. Ζούσε περιορισμένη στον γυναικωνίτη, δεν είχε πολιτικά δικαιώματα και βρισκόταν πάντοτε υπό την κηδεμονία ενός άνδρα, του «κυρίου».Ακόμη και η φιλοσοφία της εποχής αποτύπωνε και νομιμοποιούσε αυτή την ιεραρχία. Ο Αριστοτέλης χαρακτήρισε τη γυναίκα ως «άρρεν πεπηρωμένον» — έναν παραμορφωμένο, ελλιπή άνδρα.
Στη Ρώμη, ο θεσμός του "Pater Familias" έδινε στον άνδρα-αρχηγό της οικογένειας το νομικό δικαίωμα ζωής και θανάτου (ius vitae necisque) πάνω στη σύζυγο και τις κόρες του.Η ανδρική κυριαρχία δεν ήταν, επομένως, απλώς μια κοινωνική αντίληψη. Ενσωματώθηκε στους νόμους και στους θεσμούς που καθόριζαν τη ζωή των γυναικών.
Το κυνήγι των μαγισσών
Κατά τον 15ο έως τον 17ο αιώνα, η Ευρώπη έζησε μία από τις πιο αιματηρές φάσεις αυτού του πολέμου. Το Κυνήγι των Μαγισσών δεν ήταν απλώς μια θρησκευτική παράκρουση, αλλά μια στοχευμένη οικονομική και κοινωνική εξόντωση γυναικών, με τις εκτιμήσεις να μιλούν για δεκάδες χιλιάδες εκτελέσεις. Ποιες γυναίκες στοχοποιούνταν; Ανεξάρτητες γυναίκες, χήρες με δική τους γη, μαμές, θεραπεύτριες και γυναίκες που κατείχαν γνώση των βοτάνων και της θεραπείας.Ο στόχος ήταν η τρομοκράτηση του γυναικείου πληθυσμού, η αφαίρεση της οικονομικής τους αυτονομίας και η πλήρης υποταγή τους στο αναδυόμενο καπιταλιστικό σύστημα και την Εκκλησία. Το γυναικείο σώμα, η γνώση και η ανεξαρτησία αντιμετωπίστηκαν ως απειλή απέναντι σε μια κοινωνική τάξη που απαιτούσε συμμόρφωση.
Το γυναικείο σώμα ως «λάφυρο»
Σε κάθε πολεμική σύγκρουση, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, το γυναικείο σώμα μετατρεπόταν σε πεδίο μάχης.Ο μαζικός βιασμός των γυναικών του εχθρού χρησιμοποιήθηκε συστηματικά ως έπαθλο για τους νικητές στρατιώτες, αλλά και ως όπλο ταπείνωσης και ψυχολογικής εξόντωσης των ανδρών της αντίπαλης πλευράς, καθώς θεωρούνταν ότι απέτυχαν να «προστατεύσουν την ιδιοκτησία τους».
Η σεξουαλική βία σε καιρό πολέμου δεν αποτελεί απλώς αποτέλεσμα της κατάρρευσης της κοινωνικής τάξης. Σε πολλές συγκρούσεις χρησιμοποιήθηκε συνειδητά ως στρατηγική εθνοκάθαρσης, τρομοκράτησης και καταστροφής του κοινωνικού ιστού.
Από τη Βοσνία και τη Ρουάντα μέχρι τις σύγχρονες εμπόλεμες ζώνες, ο βιασμός έχει χρησιμοποιηθεί ως όπλο πολέμου.
Το γυναικείο σώμα γίνεται έτσι συμβολικό πεδίο πάνω στο οποίο ασκείται εξουσία όχι μόνο απέναντι στις ίδιες τις γυναίκες, αλλά και απέναντι στις κοινότητες στις οποίες ανήκουν.
Από την υποταγή στην αντίσταση
Μόλις τον 20ό αιώνα, μέσα από τους αγώνες των σουφραζετών και των τεσσάρων φεμινιστικών κυμάτων, οι γυναίκες κατάφεραν να κερδίσουν δικαιώματα που σήμερα θεωρούμε αυτονόητα: το δικαίωμα ψήφου, το δικαίωμα στην εργασία, το δικαίωμα στο διαζύγιο και μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στο σώμα και την αναπαραγωγή τους, μεταξύ άλλων μέσω της αντισύλληψης.Οι κατακτήσεις αυτές δεν χαρίστηκαν. Διεκδικήθηκαν μέσα από δεκαετίες αγώνων, συλλογικής δράσης και αντίστασης απέναντι σε ένα σύστημα που είχε αποκλείσει τις γυναίκες από την πολιτική, οικονομική και κοινωνική εξουσία.Ωστόσο, ο πόλεμος συνεχίζεται σήμερα με άλλες μορφές. Εκφράζεται μέσα από τις γυναικοκτονίες, την ενδοοικογενειακή βία, τον μισογυνισμό στο διαδίκτυο και τη συστηματική προσπάθεια ελέγχου των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων των γυναικών παγκοσμίως.
Η βία κατά των γυναικών δεν είναι ένα περιθωριακό φαινόμενο. Περίπου μία στις τρεις γυναίκες παγκοσμίως υφίσταται σωματική ή σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια της ζωής της. Οι γυναικοκτονίες αποτελούν την ακραία κατάληξη μιας πατριαρχικής αντίληψης περί ελέγχου και ιδιοκτησίας επί του γυναικείου σώματος. Σε άλλες περιπτώσεις, η καταπίεση παίρνει θεσμική μορφή. Στο Αφγανιστάν, υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν, γυναίκες και κορίτσια αποκλείονται από την εκπαίδευση, την εργασία και τη δημόσια ζωή. Οι πρακτικές αυτές έχουν αναγνωριστεί διεθνώς ως συστηματική δίωξη λόγω φύλου.
Η έμφυλη βία ως παγκόσμια πραγματικότητα
Ο ακήρυχτος ή ανοιχτός «πόλεμος κατά των γυναικών» περιγράφει τη συστηματική έμφυλη βία, τις γυναικοκτονίες και την καταπίεση που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες παγκοσμίως. Περίπου 83.000 - 85.000 γυναίκες δολοφονούνται ετησίως λόγω του φύλου τους παγκοσμίως. Αυτό μεταφράζεται σε μία γυναίκα νεκρή κάθε δέκα λεπτά, ενώ περίπου το 60% των εγκλημάτων διαπράττεται από συντρόφους ή μέλη της οικογένειας. Παράλληλα, περισσότερες από 230 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια που ζουν σήμερα έχουν υποστεί κλειτοριδεκτομή (FGM), κυρίως στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Πρόκειται για πρακτικές που αποδεικνύουν ότι ο έλεγχος πάνω στο γυναικείο σώμα δεν αποτελεί ένα κατάλοιπο του παρελθόντος. Εξακολουθεί να υπάρχει σε διαφορετικές μορφές, σε διαφορετικές κοινωνίες και με διαφορετικούς μηχανισμούς.Η κατάσταση στην Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Μόνο στους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 έχουν καταγραφεί ήδη δέκα γυναικοκτονίες στη χώρα, διατηρώντας τον μακάβριο ρυθμό του ενός θανάτου ανά μήνα που παρατηρήθηκε και το προηγούμενο έτος. Συνολικά, οι γυναικοκτονίες στην Ελλάδα παρουσίασαν αύξηση 36,1% μέσα σε μία δεκαετία. Παράλληλα, το 2024 οι καταγγελίες για ενδοοικογενειακή βία ξεπέρασαν τις 22.000, ενώ κατά το πρώτο πεντάμηνο του 2026 η Γραμμή SOS 15900 δέχθηκε 2.098 κλήσεις για βοήθεια. Οι γυναίκες αποτελούν σταθερά πάνω από το 80% των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας.Στον τομέα της σεξουαλικής βίας, στοιχεία της Eurostat που έχουν αναλυθεί από το iMEdD Lab καταγράφουν εκρηκτική αύξηση στις καταγγελίες σεξουαλικής βίας στην Ελλάδα κατά 115,6% και 104,3% αντίστοιχα κατά την περίοδο της πανδημίας. Η αύξηση αυτή φέρνει στην επιφάνεια εγκλήματα που για χρόνια αποσιωπούνταν. Τα στοιχεία αυτά δεν είναι απλώς αριθμοί. Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει μια γυναίκα, μια οικογένεια, μια ζωή που διακόπηκε ή άλλαξε εξαιτίας της έμφυλης βίας.
Η ιστορία δεν είναι παρελθόν
Η ιστορία δείχνει ότι η βία κατά των γυναικών δεν ήταν ποτέ απλώς θέμα «στιγμιαίου πάθους» ή μεμονωμένων «κακών ανδρών». Ήταν και εξακολουθεί να συνδέεται με κοινωνικές δομές, αντιλήψεις και μηχανισμούς που επιτρέπουν τη διατήρηση της ανδρικής κυριαρχίας και του ελέγχου. Ο ακήρυχτος πόλεμος κατά των γυναικών δεν χρειάζεται να έχει τη μορφή ενός επίσημα κηρυγμένου πολέμου. Μπορεί να εκδηλώνεται μέσα στο σπίτι, στον χώρο εργασίας, στον δρόμο, στο διαδίκτυο, στα δικαστήρια, στους νόμους και στους ίδιους τους θεσμούς.Η ιστορία των γυναικών είναι, επομένως, ταυτόχρονα ιστορία καταπίεσης και ιστορία αντίστασης. Οι γυναίκες δεν περίμεναν παθητικά την αλλαγή. Αγωνίστηκαν για το δικαίωμα να ψηφίζουν, να εργάζονται, να μορφώνονται, να αποφασίζουν για το σώμα τους, να εγκαταλείπουν έναν γάμο και να ζουν χωρίς βία. Και ο αγώνας αυτός συνεχίζεται. Γιατί όσο μια γυναίκα δολοφονείται επειδή είναι γυναίκα, όσο μια γυναίκα κακοποιείται μέσα στο σπίτι της, όσο ένα κορίτσι στερείται την εκπαίδευση ή τον έλεγχο του σώματός του, όσο η σεξουαλική βία χρησιμοποιείται ως όπλο πολέμου και όσο η κοινωνία συνεχίζει να δικαιολογεί ή να υποβαθμίζει τη βία κατά των γυναικών, ο αγώνας απέναντι στην πατριαρχική εξουσία δεν έχει τελειώσει.
