Είχα αποφασίσει από μικρή ηλικία ότι δεν ήθελα να αποκτήσω παιδιά.
Δεν ήταν μια απόφαση της στιγμής. Δεν προέκυψε επειδή βρισκόμουν σε κάποια συγκεκριμένη σχέση, ούτε επειδή συνέβη κάτι που με έκανε ξαφνικά να αλλάξω γνώμη. Ήταν απλώς κάτι που γνώριζα για τον εαυτό μου εδώ και χρόνια.
Κάποια στιγμή, λοιπόν, άρχισα να σκέφτομαι σοβαρά τη βαζεκτομή.
Το βασικό εμπόδιο ήταν το κόστος.
Όταν μια απόφαση αφορά το ίδιο σου το σώμα και ξέρεις ότι είναι αυτό που θέλεις, είναι αρκετά παράξενο να συνειδητοποιείς ότι τελικά μπορεί να μην είναι η ιατρική πράξη που σε σταματά, αλλά το αν μπορείς να την πληρώσεις.
Τελικά έκανα τη βαζεκτομή στο Ηνωμένο Βασίλειο μέσω του NHS, χωρίς να χρειαστεί να πληρώσω για την επέμβαση.
Και η ίδια η διαδικασία ήταν, τουλάχιστον στη δική μου περίπτωση, πολύ πιο απλή από όσο ίσως φαντάζεται κάποιος όταν ακούει τη λέξη «χειρουργείο».
Κατά την επέμβαση δεν ένιωσα ουσιαστικά κάτι.
Φυσικά αυτή είναι η δική μου εμπειρία. Δεν σημαίνει ότι όλοι θα βιώσουν ακριβώς το ίδιο. Μετά από βαζεκτομή μπορεί να υπάρξει ευαισθησία, πόνος, πρήξιμο ή μελανιά για κάποιες ημέρες.
Αυτό που μου έμεινε όμως ήταν η τεράστια απόσταση ανάμεσα σε αυτό που είχα κάνει και σε όλο το κοινωνικό βάρος που κουβαλάει γύρω της η βαζεκτομή.
Γιατί πολλές φορές παρουσιάζεται σχεδόν σαν κάποιος να επεμβαίνει πάνω στην ίδια την «ανδρική φύση».
Στην πραγματικότητα, εγώ βγήκα από εκεί έχοντας κάνει μια σχετικά μικρή ιατρική επέμβαση.
Και από τότε δεν έχω παρατηρήσει καμία αλλαγή στη σεξουαλική μου ζωή, στην επιθυμία μου, στη στύση ή στον οργασμό μου.
Δεν αισθάνομαι λιγότερο άντρας.
Δεν έχασα κάποια μυστηριώδη «αρρενωπότητα».
Απλώς δεν μπορώ πλέον να προκαλέσω εγκυμοσύνη.
Και αυτό ήταν ακριβώς το αποτέλεσμα που επέλεξα.
Πιο απλό απ’ ό,τι ακούγεται
Νομίζω ότι ένα μεγάλο μέρος του φόβου γύρω από τη βαζεκτομή προέρχεται από το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν τι ακριβώς γίνεται.
Η βαζεκτομή δεν είναι ευνουχισμός.
Δεν αφαιρούνται οι όρχεις και δεν σταματούν να λειτουργούν.
Αυτό που γίνεται είναι ότι διακόπτονται ή φράσσονται οι σπερματικοί πόροι, δηλαδή οι μικροί σωλήνες που μεταφέρουν τα σπερματοζωάρια ώστε να καταλήξουν στο εκσπερμάτισμα.
Οι όρχεις συνεχίζουν να παράγουν τεστοστερόνη.
Συνεχίζουν επίσης να παράγουν σπερματοζωάρια, τα οποία απλώς δεν μπορούν πλέον να περάσουν στο εκσπερμάτισμα και απορροφώνται από τον οργανισμό.
Κατά τα άλλα;
Υπάρχει στύση.
Υπάρχει οργασμός.
Υπάρχει εκσπερμάτιση.
Υπάρχει σεξουαλική επιθυμία.
Ακόμη και η εικόνα του σπέρματος παραμένει πρακτικά ίδια, επειδή τα ίδια τα σπερματοζωάρια αποτελούν μόνο μικρό ποσοστό του συνολικού υγρού.
Κι όμως, εξακολουθεί να υπάρχει η αντίληψη ότι ένας άντρας που κάνει βαζεκτομή χάνει κάτι από την ανδρική του υπόσταση.
Αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με τη βιολογία.
Έχει πολύ περισσότερο σχέση με τον τρόπο που έχουμε συνδέσει κοινωνικά τον ανδρισμό με τη γονιμότητα.
Η τεστοστερόνη δεν «πέφτει»
Αυτός είναι ίσως ο μύθος που ακούγεται περισσότερο.
Η βαζεκτομή δεν σταματά την παραγωγή τεστοστερόνης.
Η τεστοστερόνη παράγεται κυρίως στους όρχεις και περνά στην κυκλοφορία του αίματος. Οι σπερματικοί πόροι δεν είναι αυτοί που μεταφέρουν την τεστοστερόνη στο σώμα.
Οπότε το «κόπηκαν οι πόροι, άρα πέφτει η τεστοστερόνη» απλώς δεν έχει ανατομική βάση.
Οι μεγάλες ιατρικές πηγές είναι σαφείς ότι η βαζεκτομή δεν αναμένεται να μειώσει τη libido, να προκαλέσει στυτική δυσλειτουργία ή να αλλάξει τη σεξουαλική απόδοση.
Και αυτό έχει σημασία να λέγεται, γιατί για αρκετούς άντρες ο φόβος δεν είναι πραγματικά ο πόνος της επέμβασης.
Είναι ο φόβος ότι μετά θα είναι «λιγότερο άντρες».
Αλλά η ικανότητα να αφήσεις κάποια έγκυο δεν αποτελεί μέτρο ανδρισμού.
Είναι και θέμα ισότητας
Όταν μιλάμε για αντισύλληψη, είναι εντυπωσιακό πόσο εύκολα θεωρούμε αυτονόητο ότι το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης θα το αναλάβει η γυναίκα.
Χάπι.
Σπιράλ.
Ορμονικό σπιράλ.
Εμφύτευμα.
Ενέσεις.
Κολπικός δακτύλιος.
Επείγουσα αντισύλληψη.
Παρακολούθηση κύκλου.
Και αν όλα αποτύχουν, εκείνη είναι φυσικά και το άτομο που θα βιώσει σωματικά μια εγκυμοσύνη.
Δεν σημαίνει ότι οι γυναικείες μέθοδοι αντισύλληψης είναι κακές. Πολλές είναι ασφαλείς, αποτελεσματικές και εξαιρετικά σημαντικές για την αναπαραγωγική αυτονομία.
Το θέμα είναι γιατί θεωρήσαμε τόσο φυσιολογικό να πέφτει σχεδόν όλο το βάρος εκεί.
Η Public Health Wales καταγράφει πολλές διαφορετικές μεθόδους αντισύλληψης, αλλά μόνο δύο είναι ειδικά σχεδιασμένες για άντρες: το εξωτερικό προφυλακτικό και η βαζεκτομή.
Και νομίζω ότι αυτό από μόνο του περιγράφει αρκετά καλά την ανισορροπία.
Ο φεμινισμός σε αυτή τη συζήτηση δεν σημαίνει ότι πρέπει τώρα να περάσουμε από το «οι γυναίκες πρέπει να αναλαμβάνουν την αντισύλληψη» στο «οι άντρες πρέπει να κάνουν βαζεκτομή».
Κανείς δεν πρέπει να υποχρεώνεται να κάνει οτιδήποτε στο σώμα του.
Σημαίνει όμως ότι η αντισύλληψη πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κοινή αναπαραγωγική ευθύνη.
Και όταν ένας άντρας έχει αποφασίσει ότι δεν θέλει παιδιά ή δεν θέλει άλλα παιδιά, η βαζεκτομή πρέπει τουλάχιστον να μπορεί να βρίσκεται κανονικά στο τραπέζι ως επιλογή.
Ειδικά αν συγκρίνουμε τις δύο επιλογές μόνιμης αντισύλληψης.
Η γυναικεία στείρωση είναι κατά κανόνα πιο επεμβατική διαδικασία. Μπορεί να απαιτεί λαπαροσκοπική πρόσβαση στην κοιλιακή χώρα και γενική αναισθησία.
Η βαζεκτομή συνήθως γίνεται με τοπική αναισθησία, μέσα από μια πολύ μικρή τομή ή παρακέντηση στο όσχεο και μπορεί να ολοκληρωθεί σε περίπου 15–30 λεπτά.
Αυτό δεν είναι κάποια φεμινιστική «άποψη».
Είναι απλώς η ανατομική διαφορά των δύο επεμβάσεων.
Είναι αποτελεσματική;
Ναι. Πάρα πολύ.
Η βαζεκτομή θεωρείται μία από τις αποτελεσματικότερες μεθόδους αντισύλληψης.
Το NHS αναφέρει αποτελεσματικότητα άνω του 99%, ενώ τα δεδομένα των αμερικανικών CDC δείχνουν εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό αποτυχίας.
Μετά την επιβεβαίωση ότι η επέμβαση πέτυχε, ο κίνδυνος εγκυμοσύνης είναι περίπου 1 στις 2.000.
Υπάρχει όμως κάτι πολύ σημαντικό που πρέπει να γνωρίζει κάποιος:
Η βαζεκτομή δεν λειτουργεί αμέσως.
Δεν βγαίνεις από το χειρουργείο και θεωρείσαι αμέσως στείρος.
Για κάποιο διάστημα παραμένουν σπερματοζωάρια στο αναπαραγωγικό σύστημα. Γι' αυτό χρειάζεται να χρησιμοποιείται άλλη αντισύλληψη μέχρι να γίνει εξέταση σπέρματος και να επιβεβαιωθεί ότι η διαδικασία πέτυχε.
Στο NHS η εξέταση γίνεται συνήθως περίπου 12 εβδομάδες μετά.
Μέχρι να πάρεις το επίσημο «all clear», δεν θεωρείσαι καλυμμένος.
Μόνιμη αντισύλληψη
Το ότι θεωρώ τη βαζεκτομή καλή επιλογή δεν σημαίνει ότι θεωρώ πως είναι μια απόφαση που πρέπει να παίρνεται πρόχειρα.
Πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μόνιμη αντισύλληψη.
Ναι, υπάρχουν επεμβάσεις αναστροφής.
Όχι, αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς να κάνεις βαζεκτομή σήμερα με την ιδέα ότι «αν αλλάξω γνώμη σε δέκα χρόνια, απλώς την αντιστρέφω».
Η αναστροφή είναι πιο περίπλοκη και δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα αποκατασταθεί η φυσική γονιμότητα.
Επίσης, όπως κάθε χειρουργική πράξη, δεν είναι χωρίς πιθανές επιπλοκές.
Μπορεί να υπάρξει πόνος, πρήξιμο, μελανιά, αιμάτωμα, λοίμωξη ή κοκκίωμα σπέρματος.
Υπάρχει επίσης το σύνδρομο πόνου μετά από βαζεκτομή, όπου ένας μικρός αριθμός ανθρώπων μπορεί να εμφανίσει επίμονο πόνο.
Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες, αλλά το σωστό είναι να αναφέρονται και όχι να παρουσιάζουμε την επέμβαση σαν να μην έχει κανέναν απολύτως κίνδυνο.
Αυτό είναι ίσως το πιο συνηθισμένο επιχείρημα που ακούει κάποιος όταν δηλώνει ότι δεν θέλει παιδιά.
Και καταλαβαίνω γιατί ένας γιατρός πρέπει να συζητήσει το ενδεχόμενο με έναν ασθενή.
Πρέπει.
Η ενημέρωση είναι απαραίτητη.
Ο άνθρωπος που σκέφτεται μια μόνιμη επέμβαση πρέπει να καταλαβαίνει πλήρως τι σημαίνει, ποιες είναι οι εναλλακτικές, ποιοι είναι οι κίνδυνοι και ότι μπορεί θεωρητικά στο μέλλον να αισθανθεί διαφορετικά.
Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και στον πατερναλισμό.
Το να πεις σε έναν ενημερωμένο ενήλικο «πρέπει να γνωρίζεις ότι αυτό είναι μόνιμο» είναι σωστή ιατρική πρακτική.
Το να του πεις ουσιαστικά «εγώ ξέρω καλύτερα από εσένα τι θα θέλεις από τη ζωή σου σε δέκα χρόνια» είναι άλλο πράγμα.
Το δικαίωμα να επιλέξει κάποιος ότι θέλει παιδιά είναι αναπαραγωγικό δικαίωμα.
Το ίδιο ακριβώς είναι και το δικαίωμα να αποφασίσει ότι δεν θέλει.
Το κόστος
Αυτό είναι το σημείο που με αφορά και προσωπικά.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο μπόρεσα να κάνω βαζεκτομή μέσω του NHS χωρίς να πληρώσω την επέμβαση από την τσέπη μου.
Προφανώς αυτό δεν σημαίνει ότι η επέμβαση «δεν κοστίζει».
Το κόστος το αναλαμβάνει το δημόσιο σύστημα υγείας.
Και αυτή είναι σημαντική διαφορά.
Γιατί στην Ελλάδα, όταν κάποιος αρχίζει να ψάχνει για ιδιωτική βαζεκτομή, μπορεί να συναντήσει τιμές που φτάνουν σε αρκετές χιλιάδες ευρώ.
Δεν υπάρχει ένας ενιαίος επίσημος πανελλαδικός ιδιωτικός τιμοκατάλογος και οι τιμές διαφέρουν ανά κλινική, γιατρό, τεχνική, αναισθησία και υπηρεσίες που περιλαμβάνονται.
Σε ιδιωτικές καταχωρίσεις μπορούν να εμφανιστούν ποσά από περίπου 1.200 ευρώ και σε ορισμένες περιπτώσεις αρκετά περισσότερο.
Και ναι, μια ιδιωτική επέμβαση έχει πραγματικό κόστος.
Χειρουργός.
Χειρουργικός χώρος.
Προσωπικό.
Αναισθησία.
Εξετάσεις.
Follow-up.
Το ερώτημα όμως παραμένει γιατί μια υπηρεσία μόνιμης αντισύλληψης μπορεί να είναι τόσο δύσκολα οικονομικά προσβάσιμη.
Γιατί η βαζεκτομή δεν είναι αισθητική επέμβαση.
Είναι υπηρεσία αναπαραγωγικής υγείας.
Και για κάποιον σαν εμένα, που είχε πάρει αυτή την απόφαση εδώ και χρόνια, η δυνατότητα να την κάνει μέσω ενός δημόσιου συστήματος υγείας έκανε πρακτική διαφορά.
Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα
Η βαζεκτομή προστατεύει από εγκυμοσύνη.
Δεν προστατεύει από σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.
Δεν προστατεύει από HIV, HPV, χλαμύδια, γονόρροια, σύφιλη, έρπη και τα υπόλοιπα ΣΜΝ.
Γιατί δεν δημιουργεί κάποιον φραγμό κατά τη σεξουαλική επαφή.
Το προφυλακτικό εξακολουθεί επομένως να έχει εντελώς διαφορετικό ρόλο.
Ένας άντρας μπορεί να έχει κάνει απολύτως επιτυχημένη βαζεκτομή, να μην μπορεί πρακτικά να προκαλέσει εγκυμοσύνη και ταυτόχρονα να μπορεί να αποκτήσει ή να μεταδώσει μια σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη.
Αυτά είναι δύο διαφορετικά ζητήματα.
Γιατί λοιπόν μιλάμε τόσο λίγο για τη βαζεκτομή;
Νομίζω ότι ένα μέρος της απάντησης βρίσκεται στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον ανδρισμό.
Η δυνατότητα τεκνοποίησης έχει συνδεθεί ιστορικά με την ανδρική δύναμη, τη σεξουαλικότητα και την «αρρενωπότητα».
Και κάπως έτσι καταλήγουμε σε ένα παράδοξο.
Θεωρούμε φυσιολογικό μια γυναίκα να παίρνει ορμόνες για χρόνια, να βάζει εμφυτεύματα ή ενδομήτριες συσκευές και να διαχειρίζεται το μεγαλύτερο μέρος της αντισύλληψης.
Αλλά η ιδέα ότι ένας άντρας, ο οποίος έχει αποφασίσει οριστικά ότι δεν θέλει παιδιά, μπορεί να κάνει μια σχετικά μικρή επέμβαση εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται από κάποιους σχεδόν σαν επίθεση στην ταυτότητά του.
Δεν θεωρώ τη βαζεκτομή κάποια ηρωική πράξη.
Δεν θεωρώ ότι ένας άντρας που την κάνει «θυσιάζεται για τις γυναίκες».
Ούτε φυσικά θεωρώ ότι πρέπει να την κάνουν όλοι.
Για μένα ήταν πολύ πιο απλό.
Δεν ήθελα παιδιά.
Ήξερα ότι δεν ήθελα παιδιά εδώ και χρόνια.
Υπήρχε μια μόνιμη μέθοδος αντισύλληψης που ταίριαζε σε αυτή την απόφαση.
Την επέλεξα.
Και έχοντας περάσει πλέον από αυτή τη διαδικασία, αυτό που μου φαίνεται περισσότερο παράξενο δεν είναι ότι την έκανα.
Είναι το πόσο μυστηριώδης, τρομακτική ή ακόμη και απειλητική για τον ανδρισμό εξακολουθεί να παρουσιάζεται μια επιλογή που, για τον σωστό άνθρωπο και μετά από σωστή ενημέρωση, μπορεί να είναι απλώς μια λογική απόφαση για το δικό του σώμα και τη δική του αναπαραγωγική ζωή.
Πηγές
NHS — Vasectomy
NHS — Recovering after a vasectomy
Public Health Wales — Contraception
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Contraception and permanent contraception
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) — Permanent Contraception
Mayo Clinic — Vasectomy
